“Trebiñuko kontrabandistak” -Beñat Hach Embarek-

“Trebiñuko kontrabandistak” -Beñat Hach Embarek-

Hizkuntza batek mundu ikuskera bat dakar gibeletik, eta erabiltzen ditugun hitzek moldekatzen dute bizitzea egokitu zaigun denbora eta espazioa, testuingurua ulertzeko kodeak. Adibidez, nor definitzen dugun kontrabandista gisa, eta nor ez.

Zuzeu.eus bidez

Trebiñuko kontrabandistak

Estatu espainiarrarentzat nafar erresuma defenditu zuten gudariak “heretikoak” ziren; foruak babestu zituztenak “nekazari atzerakoi totalitarioak”; 1936an faxismoaren aurka gudukatu zirenak “gorri separatista traidoreak”; etakideak “terroristak”. Euskal Herriaren burujabetza bere garaiaren testuinguruan defenditu duen jendeari ezarri zaizkien adjektiboen inguruan bada hautu bat, borroka dialektiko etengabe bat, “errelatoaren bataila”. Baina ez da berdina ikusten “kontrabandista” kontzeptuaren inguruan.

Nola kontrabandista? Zer dela eta estraperloa? Herrien arteko harreman ekonomikoa betidaniko gauza naturala zen: Aezkoa eta Donibane Garazi, Baztan-Luzaide eta Baigorriko ibarra, Zaraitzu Baxenafarro zein Zuberoarekin, Erronkaribar  Larraine edota Santa-Garazirekin…

Marc Legassek zioen bere liburu batean, “Ilargizarrako kontrabandistak”: “bere aberrian kontrabandoan pasatzen den herria, eta bere ondasuna banatu duten bi bidelapur: horra euskal arazoa”. 

Bigarren karlistadan foruzaleak garaituak izan ziren erabat, eta Canovas del Castillok 1876ko uztailaren 21ean dekretatu zuen foruen deuseztapena, Bilintx hil zen egun berean (horretan ere zorigaiztokoa). Canovasi zitzaion gorrotoaren lekuko onenak dira Txirritaren bertsoak, Angiolillok agintaria hil eta gero jarritakoak (egun “gorroto delituarengatik” kartzelan legoke):

Il da Cánovas, fuera Cánovas,
pikaro gaizki eziya,
galdu zituen gari-zelaiak,
gallendu zaio sasiya;
galdu zituen ipar garbiyak,
gallendu trumoi nasiya,
galdu zituen fueruak eta
Jaungoikuaren graziya,
galdu zituen bizi-lekuak,
galdu du bere biziya!

Iru reloju, iruna kate,
iru mallakin bakoitza,
buruan berriz iru korona
petxuan iru orratza;
iru doblako amoriyua
tximista bezin zorrotza,
iru tirotan utzi zizuten
zuri senarra illotza,
iru ezpatak zulatzen dute
señora, zure biotza.

Ez ziren harritzekoak hitz gordin horiek, ondorioak latzak izan ziren eta. Soldaduska egitera behartuakizan ziren euskaldunak, eta horrek exodo bat eragin zuen Atlantikoaren beste aldera, gizonena bati-bat; horren ondorioz bikote euskaldun gutxiago sortu ziren, hizkuntzaren kalterako. Hil ere asko: Filipinas, Kuba, Ipar-Afrika… Zerga sisteman, justizian eta ekonomian ere sekulako aldaketak izan ziren, eta “berrokupazio” horren ondorioetako bat arantzelak izan ziren. Bailaren artean mendeetan barna josia zegoen merkataritza harremana, bat batean, kontrabandoa zeneta egunez eta astoz lagunduta egiten zena, gauez eta motxilaz egiten hasi behar izan ziren.

Kontrabandistak ez: merkatariak, nekazariak, langileak… Nahi dena, baina kontrabandistak ez. Kontrabandistak lurrak okupatu eta baliabide natural zein humanoak ustiatzen dituztenak dira, ez dozena erdi bat gauza bizkarrean eta gauez garraiatzeko beharra izan duen jende xumea. Muga bat ez zegoen tokian muga bat ezarri zutelako; guardia zibilek Ibardineko artzainari ez ziotelako Azkainaldera joaten utzi galdutako ardi baten bila.

Trebiñuko kontrabandistakTrebiñuko kontrabandistakIgande honetan Araba Euskaraz ospatuko da, Argantzunen, Trebiñun. Sos bilketa ikastola berri bat eraikitzeko da, eta bertan oraindik eskaini ezin duten Lehen Hezkuntza irakatsi. Kontua da Trebiñu mugaz inguratuta dagoela, Gaztelaren administraziopean, eta Gaztelak ez diela baimendu ikastola Trebiñuko lurretan eraikitzea. Horregatik, ikastola berria Sagastietan egongo da, Araba ofizialean, konderriarekin mugan.

Trebiñuko ikastolako haurrak irudikatu ditut, autobusera igo eta Sagastietarainoko joan etorrian, egunero. Agian, egun batean, guardia zibilak geldituko ditu bide bazterrean, ea “kontrabandorik” dakarten ikusteko, garuneko neurona artean, bihotzeko aortan edota mingaineko dastapapiletan: euskara izeneko lehengai debekatu eta arriskutsu bat.

Trebiñuko kontrabandistak

Greziara joango dira “Hesihes” kooperatibako kideak, errefuxiatu kanpalekuetan otorduak banatzera

Greziara joango dira “Hesihes” kooperatibako kideak, errefuxiatu kanpalekuetan otorduak banatzera

Hezkuntza-eredu alternatibo bat proposatzeko asmoz sortu zuten “Hesihes” kooperatiba Laudio ikastolako batxilergoko lehen mailako ikasleek, errefuxiatu eta migranteekiko elkartasun-proiektu gisa. Proiektu horren bitartez, ikasgai ezberdinetako gaiak lantzen dituzte, hala nola ekonomia edo hizkuntza. Orain, Greziara joateko asmoa dute, errefuxiatuen kanpalekuetara bertara, Zaporeak proiektuarekin elkarlanean: kanpalekuetan sukaldeak montatu eta errefuxiatuei otorduak ematen dizkiete Zaporeak-ekoek. Laudioarrek 15.000 euro behar dituzte proiektua aurrera ateratzeko, bidaiez gain, elikagaiak ere eraman nahi dituztelako Greziara. Iratxe Letona “Hesihes” kooperatibako kidearekin hitz egin dugu ARABA HIZPIDEn.

Proiektua laguntzeko, kontu korrontea sortu dute: ES45 3035 00 4525 0450081275

Literatura | ZAPAteneo

Literatura | ZAPAteneo

Seguimos con nuestra sección de literatura como todos los jueves a las 12:00. Esta semana, hemos contado con la segunda colaboración de este curso de ZAPAteneo Kultur Elkartea.  Un proyecto contracultural, que cuenta con una “librería asociativa”; un espacio alternativo donde se pueden conseguir libros, fanzines, folletos, informes, CDs y otros materiales que, normalmente, no tienen difusión en la red comercial establecida. Un lugar donde encontrar todo lo publicado desde una realidad plural y crítica, desde una perspectiva autónoma y antiautoritaria, en diferentes campos (las luchas asamblearias, la crítica de la ciencia y la tecnología, feminismo y género, crítica de la burocracia, nuevas formas de acción política y filosófica, movimientos sociales).

Contamos de nuevo con la presencia de Jabitixin y de Mikel en los estudios. Hoy no nos van hablar de literatura sino que nos acercan al Encuentro Libro y Debate Antiautoritarios que tendrá lugar en el espacio ZAPAteneo,  el sábado 30 de junio y 1 de julio.

Bel Pozueta (Altsasuko Gurasoak): “Se están cebando con Iñaki (Abad) a cuenta de los vídeos que desmontaban la versión de la Guardia Civil”

Bel Pozueta (Altsasuko Gurasoak): “Se están cebando con Iñaki (Abad) a cuenta de los vídeos que desmontaban la versión de la Guardia Civil”

Hablamos hoy con Bel Pozueta, ama del jóven altsasuarra Adur Ramírez de Alda y miembro de la plataforma Altsasuko Gurasoak. Lo hacemos para dar cuenta de la rueda de prensa que han realizado cara a la masiva movilización de este sábado 16 en Iruñea y, por otra parte conocer de primera mano el estado de ánimo y la situación de los jóvenes encarcelados. Aquí tenéis la entrevista.

Mendeku Itxuaren itzulera: euskal metalari egurra

Mendeku Itxuaren itzulera: euskal metalari egurra

Mendeku Itxua talde usurbildarra izan dugu gaur Kantoian. 5 urte inguru isilik pasa ostean bueltan datoz ostiral honetan, ekainak 15, Oñatiko gaztetxean eta ekainaren 30ean Usurbilgo frontoian kontzertuak eskaintzeko. Taldeari buruz solasten aritu gara Martin Larrañaga taldeko bateria-jolearekin.

Judstock: Judimendiko musika-taldeak sustatu eta festibal handien eredua iraultzeko tresna

Judstock: Judimendiko musika-taldeak sustatu eta festibal handien eredua iraultzeko tresna

Judimendiko bertako musika-taldeak sustatzeko asmoz, Judstock ekimena abiatu dute auzoan: musika-festibal handien ereduari aurre eginez, talde txiki eta anitzak bilduko dituzte ekainaren 21ean, Judimendiko jaien lehen egunean. Horrekin batera, ekainaren 14rako ere antolatu dituzte bestelako kontuak: 17:00etatik aurrera serigrafia-tailerra egingo dute Sumendi espazioan eta mahai-ingurua antolatu dute Kandela tabernan, 18:30ean, musika eta generoa hizpide hartuta. Pintxo-pote musikatua ere egingo dute auzoko tabernetan. Miren Esnaola, Aitor Rodriguez eta Jon Garcia antolakuntzako kideek eman dizkigute xehetasunak ARABA HIZPIDEn.

“Mende erdi, tabernaz taberna, kulturaz kalakan”, una sesión formativa y de reflexión fuera de lo habitual

“Mende erdi, tabernaz taberna, kulturaz kalakan”, una sesión formativa y de reflexión fuera de lo habitual

Tomando como punto de partida la muerte de Txabi Etxebarrieta hace 50 años, entre Iratzar Fundazioa, Ipes y Etxebarrieta memoria elkartea han organizado una actividad formativa y de reflexión fuera de lo habitual, en la que representarán tres tabernas, cada una de ellas representará una época y contará con unos “clientes”. Una actividad en la que quieren reflexionar sobre el devenir socio-cultural, sobre la relación entre la cultura y la política, la transmisión cultural y la influencia de ella.

Para hablar de ello, hemos entrevistado a Gorka Zozaia de IPES.

Derechos laborales | De cómo garantizar tus vacaciones

Derechos laborales | De cómo garantizar tus vacaciones

Cómo cada 2.º martes de mes abrimos nuestra sección de derechos laborales, en la que hablaremos de las vacaciones, de qué vacaciones corresponden, cómo corresponden y que problemas pueden surgir para intentar corregirlos o prevenirlos, un tema recurrente para estas fechas.

Para ello, contamos con la colaboración de Julio Sánchez, abogado del sindicato ESK.

 

“Es el momento de dar solución a la situación de las presas”

“Es el momento de dar solución a la situación de las presas”

El pasado 3 de junio en la plaza de la Convivencia de Bilbo, se presentaba la dinámica Orain Presoak, iniciativa que persigue aglutinar a todos aquellos que consideran imprescindible un cambio de la actual política penitenciaria en clave de resolución. Los objetivos son terminar con el alejamiento, atender a las personas presas gravemente enfermas, la acumulación de penas impuestas en ambos estados y la progresión de grado.

Hablamos con Olatz Iglesias en tono a la dinámica y de las próximas convocatorias e iniciativas. El próximo 20 de octubre se llevará a cabo una gran manifestación en Bilbo.

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies