Salhaketa eta Katearen Loturak elkarteek gogor salatu dute egungo espetxe sistema. Apirilaren 10eko heriotza hau Hego Euskal Herrian ematen den hirugarren heriotza da dagoeneko. Zaballako espetxean bi pertsona hil dira eta Iruñean 80 urteko pertsona bat. Gainera, hainbat autolesio kasu eman direla aipatu dute. Bi elkarteek egungo espetxe sistemaren egoera “larria eta egiturazkoa” dela diote, batez ere patologia duala duten pertsonentzat (osasun mentaleko arazoak eta adikzioak konbinatuta).

Elkarteek salatu dutenez patologia duala duten pertsonak “espetxean sartzen dira, espetxe eremutik kanpo laguntza baliabide egokirik ez dagoelako”. Heriotza eta autolesio kasu hauek, Salhaketa eta Katearen Loturak-en arabera, agerian uzten dute ez daudela baliabide terapeutiko nahikorik. Elkarteen hitzetan kasu hauek ez dira egoera isolatuak, egiturazko arazo bat direla diote. Horregatik baliabide espezifikoak sortu behar direla diote eta espetxeak eta eredu polizial eta judiziala ezin direla egoera zaurgarrian aurkitzen diren pertsonentzako erantzun bakarra izan.

Patologia duala duten pertsonak sarritan gizarte baliabideetatik kanporatuak izaten direla salatu dute eta ondorioz ezin dituztela beraien beharrak programa egokietan asetu. Jarduera polizial eta judizialaren ondorioz espetxean bukatzen dutela aipatu dute. Gaineratu dute espetxe sistema “existitzen ez diren edo nahikoak ez diren osasun eta gizarte dispositiboen ordezko baliabide gisa” funtzionatzen dagoela. Horrenbestez, pertsonen tratamendu ibilbideak hautsi egiten direla eta ondorioz bazterketa eta deskonpentsazio arriskuak handitzen direla diote.

Kartzela ez da patologia duala duen pertsona batentzako inguru terapeutiko egoki bat eta horrek pertsonen egoera klinikoa larriagotzen duela diote elkarteek. Espetxeratzeak egoera klinikoa larriagotzen duela eta bertan “nork bere burua zauritzeko edo bere buruaz beste egiteko arriskua areagotzen duela” diote.

Suizidioen aurkako protokoloak eta familiei eta gizarteari informazioa emateko protokoloak “zorrotz” bete behar direla salatu dute. Gertuko pertsonen eskakizunak kontuan izan behar direla gehitu dute gainera.

Espetxeetan gertatzen diren kasuak ez direla kasu pribatu bezala ulertu behar diote, erakunde publikoen zaintza eta ardurapean dauden pertsonak direlako. Ez hori bakarrik, “lehen mailako gertakari sozialak” direla aipatu dute eta “informazioa eta erantzun soziala” eskatzen dutela.

Bukatzeko gizarte osoari dei egin diete espetxeetan gertatzen diren gertakari oro salatzeko eta honelako kasuak ez daitezen inoiz eremu pribatuan geratu familiak babesik gabe utziz.

Arartekoari eskaerak

Arartekoaren esku hartzea eskatu dute Salhaketa eta Katearen Loturak elkarteek. Azken hilabeteetako gertakariak aztertu eta espetxeetan patologia duala duten pertsonen egoera ebaluatzeko eskatu diote. Halaber, pertsona hauek “drogarik gabeko ingurune batean arreta integral eta jarraitua” izateko premiazko neurriak sustatzea eskatu diote, gaur egungo espetxeetan drogaren presentzia ugaria delako.