Juan Kruz Lakastak duela gutxi buelta bat eman zion “Historia irabazleek idazten dute” esaldiari, izan ere, bere ustez: “historia zakildunek idazten (ohi) dute”. Hori dela eta, historiako gertakari eta prozesu askotan emakumeen parte hartzea, ezkutatua geratzen ez denean, bigarren mailan kokatzen da.

Hori gertatu da Martxoaren 3ko sarraskia eragin zuen grebarekin. Hutsune hori betetzeko asmoz, ikerketa baten bidez, Zuriñe Rodriguez, Itziar Mujika eta Nora Miralles emakume horien memoria berreskuratzen hasi dira. Horretaz gain, aurtengo urtemugan emakumeen papera azpimarratuko dute.

Izan ere, zaila da azaltzea Gasteizen 1976an gertatutakoa emakumeen borroka kontuan hartu gabe. Gertakari horietan izandako parte hartzea bi arlotan nabarmendu dezakegu: alde batetik, Areitioko kremailera-lantegiko langileak eta; beste alde batetik, etxeko andreak.

Sugeak

Areition 685 langilek egiten zuten lan, gehiengoa emakumeak ziren, eta, lanpostuei dagokienez, gizonak baino postu eta soldata baxuagoak zituzten. Lan itunaren inguruko desadostasunak zirela medio, eta asanblada batzuen ostean, urtarrilaren 22an “suge” bat egin zuten lantegian eta grebara batu ziren.

Asanbladen aktetan orduko egoera zein borrokaren gogortasuna islatu zituzten:

“Esta lucha actual, aunque dura y dolorosa, para los trabajadores: nos mentaliza, nos une y nos ayuda a descubrir las explotaciones en que vivimos. Los capitalistas se sirven del Sindicato Oficial que no nos sirve a nosotros y de la policía que nos golpea sin consideración y de la prensa que miente y nos amenaza. Ellos se unen para explotarnos, nosotros unidos para defendernos. Sus leyes son injustas, las hacen ellos para defender sus intereses. No tenemos porque obedecerlas.”

Lantegiko emakume gehienek grebarekin bat egin zuten; gizonen kasuan, aitzitik, gehiengoak lanean jarraitu zuen. Testuinguru horretan, langile zapalketaz gain, emakume gisa ere zapalduak zirela jabetu ziren:

“La empresa empezó por tener más hombres que mujeres. Ahora somos muchas más las mujeres. Razón: la mano de obra de la mujer les sale más barata. Esto no deja de ser una explotación. A igual trabajo y rendimiento, el mismo salario, pero vemos que no es así, sino que las diferencias son de 4.000 a 6.000 pesetas.”

Poltsa hutsak

Etxeko andreek ere greban parte hartu zuten, lehenengo beraien senarrei laguntzeko asmoz, baina, pixkanaka, aldarrikapen propioak plazaratzen hasi ziren. Diru-bilketa antolatzeaz aparte, aldarrikapenak gizarteratu zituzten poltsa hutsekin egindako martxetan.

Halaber, lan esparrutik kanpoko eskaerak zabaldu zituzten, hala nola: haurtzaindegien falta, Gizarte Segurantzaren gabeziak edo auzoen eskasiak. Horrela, lan erreproduktiboa islatzeaz gain, Gasteizko sektore zabalak bereganatzea lortu zuten. Horixe izan zen martxoaren 3ko grebaren arrakastaren gako bat.

Emakume ugarirentzat greba benetako ahalduntzea izan zen, langile eta genero zapalketaz konturatzeaz aparte, askok hainbat gizarte mugimendutan parte hartu zuten ondorengo urteetan. Ez da kasualitatea hilabete batzuk geroago gertatu zen Arabako Emakumeen Asanbladaren sorrera.

42 urte eta gero gauza batzuk aldatu dira, baina emakumeen zapalketak arlo askotan dirau, besteak beste: soldata arrakala, zaintza lanen aitortza eza, edo emakumeen aurkako bortizkeria. Horregatik, langile mugimenduaren praktikak birmoldatuz, martxoaren 8an emakumeek greba egingo dute.