Duela egun batzuk “balea agertu zen”, ez dakit izan zen “bederatziak aldean” bertso zaharrak esaten duen moduan. Ez Orion, Zarautzen baizik. Youtuben bideoa duzu ikusgai: balea Zarautzeko hondartzan, ertzetik oso-oso gertu area eta ura harrotuz. Balea, norabidea galduta edo, lehorrean ez hiltzeko borrokan ari zen. Hangoak hurbildu eta bultzaka aritu zitzaizkion, itsasoratzen laguntzeko. Baziren hamabost lagun inguru –sorosleak eta beste- ikusi dudan bideoan. Amaieran balea libre ikusten da eta jendea bere ondoan, guztiok igerian. Ederra da eszena, film batekoa dirudi.

“Balearen bertsoak” kanta famatuan balea agertzen denean jendea ere bertaratzen da: “beriala juan ziren treñeruen bila, arpoi ta dinamita eta soka bila…” Duela mende bat Orion gertatutakoa kontatzen dute bertsook. Nola aldatzen diren gauzak, kamarada: itsas pizti handiari nola begiratzen zioten garai hartako “mutil bizkor bikainek” eta gaurko neska-mutilek nolako begiradaz hartzen duten lehorrera hurbiltzen den balea. Errukia, enpatia eta anaitasun sentimendua zabaldu da, eta pertsonen harago joan da, animalia-jendearengana helduz.

Ikuspegi aldaketa hau ez da nolanahikoa: natura ustiatu beharreko baliabide bilduma baino gehiago da pertsona askorentzat (ez horretan interes handiak dituztenentzat, jakina). Sentsibilitate berriak portaera berriak dakartza: duela mende bat pentsaezina zitzaien baleagana hurbiltzea itsasoratzen laguntzeko; gaur egun pentsaezina zaigu arpoiarekin joatea balea akabatzeko.

Pentsamendu eta ikuspegi aldaketak aldaketa sozialak dakartza nahitaez, denbora behar bada ere. Garai batean oso normalak eta gizartean erabat onartuak zirenak (esklabutza, emakumeen eskubide eza, homosexualitatearen aurkako jazarpena …) gaur egun onartezinak zaizkigu. Ez dut esaten, noski, arazo horiek guztiak gaindituta daudenik, inola ere ez. Baina bai atzeraezinezko aurrerapenak egin direla, kontzientzia garapenak portaera- eta lege- aldaketak ekarri baititu.

Animaliekiko harremana hurrengo paradigma aldaketa izan daiteke. Gero eta ahots gehiagok adierazten dute gure planeta honen “beste” biztanle horiekiko kezka. Hemendik hamarkada batzuetara gaur egungo ohiko errealitate batzuei jasanezinak direla iritsiko diete garai berrietako gizon-emakumeek. Balea bat itsasertzean agertzen denean bezala.

Josean Bueno Saez de Albeniz