“Uda urtarorik hipokritena da”

“Uda urtarorik hipokritena da”

Gertuko lagun batek, aspaldi hurrengo esaldia bota zidan behin: Uda urtarorik hipokritena da. Ordutik uda datorren guztietan esaldi horrek burua astintzen dit. Eguzkia atera eta gizartekoiak bihurtzen gara, kañak kalean hartzeko irrikitan gaude, irribartsuago, jaietatik jaietara, lanerako gogorik gabe. Agian, lagun horrek, alferkeri horreri hipokresia deitzen zion. Beti galdetu izan diot nire buruari: Lana ez al da hipokresia hutsa?

Ez dakit nori bururatu zitzaion egunen, orduen eta minutuen banaketa egitea, baina tipo horrek (ziur aski tipo bat zen) zerbait gaizki egin zuen. Ohiko bizitzaren erritmoa ez da batere erosoa eta urtearen parte handi bat oporrekin amesten pasatzen dugu, kexken artean, merezi dugun zerbaiti buruz hitz egiten. Uda heltzean oporrak hartzen ditugu, merezitakoak. Eta alferkerian ematen ditugu pare bat aste. Pilak kargatu eta berriz lanera. Hori bai, opor tarte horretan dena ahaztu behar da, egunerokotasunetik aldendu, unea bizi, disfrutatu.

Sormen prozesu ezberdinetan egoten naiz unetik unera. Zaila da artearen munduan bizi eta nahierara ateratzea. Barruan bizi diren grinek bere bizitza propioa daukate eta urtea beste erritmo batera bizi dute. Asteek beste forma hartzen dute, minutuek elkarri zapaltzen diote edota ez dira bide berdinean elkartzen, egunek bata bestearekin askotan ez daukate zerikusirik. Erlojuetako denbora, aldiz, berdina da denontzat, eta gerra horretan bizirauteko agindua jaso dugu. Lan batean bihotza jartzea nekagarria da eta bihotzak ez du diruaren hizkuntza ulertzen. Artea ez da produktiboa eta horrek garrantzia kentzen dio arteari. Ez, ez ditugu makinak egiten, edo janaria ekoizten, ez eta etxeak eraikitzen. Gurea alferrikako bizitza da. ¡Pero que bien vivis los artistas!

Horren zaila da sartzen zaren mundutik ateratzea? Guk aukeratzen dugu erritmoa edo erritmoak gu aukeratzen gaitu? Lanak ito behar gaitu? Limiteek askatasunez mugitzeko espazio murriztu bat eskaintzen digute, haiek gabe, espazioan bezala, askatasun infinitoarekin topo egingo genuke eta bertan ez dago mugitzerik. Limiteak gure inteligentzia doitzen dute. Norberak bere limiteekin harremandu beharko lirateke, behar dituen atsedenak hartu, kirola egin ostean muskuluak lasaitzen diren moduan.

Heldu da paradarako sasoia, burutik ateratzen gaituena, ipurdia bustitzeko gogoa pizten duena. Alferrikako bizitza nekagarria da eta nahiz eta hortik ateratzea zaila den alferkerian ibiltzeko garaia heldu da, uda, eta ni gogotsu hipokresiaren urtaroan egoteko prest nago.

“Gaur pentsamendu bat agertu da nire balkoiko mazeta batean”

“Gaur pentsamendu bat agertu da nire balkoiko mazeta batean”

Gaur pentsamendu bat agertu da nire balkoiko mazeta batean. Nik sekula ez dut pentsamendu bat landatu, beraz, hazi hegalari bat izan dela imajinatu dut. Gaur, pentsamendua agertu eta ez dut ezer esan nahi. Ezer egin nahi, ezer pentsatu nahi. 

Andrei Rubliev margolariak bihotzaren omenean isilik egotea erabaki zuen, Elisabeth bere maskaraz gainezka dagoelarik, mutu geratzen da Ingman Bergman-en “Persona” filmean. Persona, latinez, maskara esan nahi du. Tadeusz Kantor “El teatro de la muerte” liburuan dio: <<Hizkuntza maskara batean transformatu bada, maskara hori kendu behar dugu. Artea bizitzaren manifestazio bat da. Bizitza lasterketa bat da eta atzetik datorren guztiak, nahiz eta mito bihurtu, lasterketa izorratzen du. Soilik bizitza laguntzen duena, bat-bateko unearen lasterketa, soilik hori, ederra da.>> 

Tabula rasa idatzi gabeko oholtxoa da eta zentzumenetatik jasotako esperientzien aurretik gizakiaren gogamena hutsik edo garbi izatearen egoera da, esperientziak gogamena guztiz moldatu egiten duela dioen teoriaren arabera. Ukaezina da iraganak guregan daukan pisua, zeluletan historiaren uneak idatziak baititugu. Hori gara, eta askoz gehiago. Askotan ikusi izan dut kontrara joaten garenean zein erraza den jadanik ezagutzen ditugun jokamoldeak erreproduzitzea. Horrela da, jada ez gaude tabula rasa horretan. ¿Posible al da ezagutzen ez duguna egitea? Ederra misterioa.

Stefan Sweig, “El misterio de la creación” liburuan dio: <<benetako sorkuntza, artista gradu bateraino bere burutik kanpo dagoenean gertatzen da, estasi egoera batean. estasi hitza grekotik dator eta norberaren burutik kanpo egotea esan nahi du.>>

Bat-batean Tabula rasa eta estasia konektatu zaizkit.

Tabula rasa horretara itzultzea zaila litzateke, haur baten birjinitatea, ez soilik fisikoa, oso urrun dago guregan. Historiaren, familiaren, lagunen, memoriak gure gogamena osatzen dute, izaera, identitatea ematen digute. Baina gutxi dakigu gure benetako izaerari buruz. Maskarak besterik ez dira.

Maskararik gabeko arte bat imajinatzen dut, tabula rasa baten antzera, idatzi gabe, txuria, hutsik, gorputza eragiten duen gogamen huts batek sortutakoa. Bizitzaren ipuina bizitza bera izan behar du eta artea, haren manifestazioa delarik, une oro transformatu behar da. Estasiaren bidez, uste dugun guzti hori desagertuko litzateke, ¿gure burutik kanpo egon, gure barnera ailegatzeko, agian? ¿Husteko? Nire mazetako pentsamenduari begira geratu naiz gaur. Kanpoan eguzkia. Hitzez bete dut dokumentua.

Printzesa Transformer | “Bonbek izena dute”

Printzesa Transformer | “Bonbek izena dute”

Bonbek izena dute, Nagasaki eta Hiroshima suntsitu zutenek bezala: Little boy eta Fat Man. 1945. urtea zen eta erasoek gizaki deformatuak utzi zituzten kalean. Handik bost urtera, basakeria horren mina sendatzeko beharrak jota, Katsuo Ono eta Tatsumi Hijikata gorputz berri baten bilaketan aritu ziren eta Butoh dantza sortu zuten, ilunpeko dantza ere deitua.

Butoh gorputza eta honek kosmosean okupatzen duen lekuarekiko hausnarketa da. Inprobisatua da, asmoa ez baita pentsatzea, sentitzea baizik. “Gorputzaren bitartez hitz egitea baino, funtsa, gorputzari hitz egiten uztea da.”Gorputzaren barne bulkadak jarraitzea inkontzientea aktibatzen du eta mundu horretan gauzek ez dute izenik.

Duela gutxi Butoh ikastaro bat egin nuen eta azkenengo egunean kalera irten ginen dantza egitera. Barne-barneko mundu horretan ezezagunak diren gauzak gordetzen dira eta, agian, gauza horien forma ez da espero genuena bezain… ederra? Mota askotariko komentarioak entzuten genituen eta, nola ez, jendea erraz hasi zen mugikorrarekin grabatzen. Baina ez genbiltzan inorentzat dantzan eta aldi berean, jende guztiarentzat egiten genuen dantza. Paradoxikoa bezain arraroa. Handia bezain sakona.

Horietako egun batean, lagun batek gauzek izateko arrazoi bat behar dutela komentatu zuen. Nire galdera: Arrazoiek ulergarriak izan behar al dute? Kalean dantza egingo genuela esan zigutenean izutu egin nintzen, lotsa eta beldurra bizkarretik igotzen zitzaizkidan. – Lasai, ez daukazu zertan egin beharrik, begira geratu, soilik.- esaten nion nire buruari.

Plazarako bidea isilik egin genuen; hiria aztertuz espiak bagina bezala eta bat-batean nire azazkal batek aho baten forma hartu zuen, isilean sekretu bat oihukatuz. Imajinatzen duzu orkestra mutu bat zure burmuinean? Asia zure bularrean, udaberria genitaletan, hortzak dituen ukondoa, lastozko lepo bat. Sare baten puntatik tiraka hasi eta bertan harrapaturik dauden arrain, plastiko, lata eta hondakin guztiak agertuko dira, ederra da ez jakitea zer den barrukoa. Hala gertatu zen. Plazara iritsi eta plaza ginen.

Beste lagun batek zera esan zuen: <<Ezagutzen ez ditudan barneko gauzekin topo egiteak beldurra ematen dit>>. Beste batek erantzun: <<Niri ezezagunak diren barneko gauzekin topo ez egiteak ematen dit beldur>>.

Ez dakit zenbat denbora egon ginen kalean disolbaturik. Ez dakit nola heldu ginen heldu ginen lekuetara, elkarren arteko dantza indibidual ero batean. Hogei ginen. Hogei bonba, bakoitza bere izena eta historiarekin, munduaren historia osoa gu inguratuz, harekin korapilaturik. Eta han, korapilo horiekin dantzan, bat-batean gauzek zentzua hartu zuten. Oraindik ez dut egun horren arrazoia hitzetan topatu, ziur aski, denbora laburrean horrek ez baitauka betebeharrik, ez du gizartea eraldatuko. Baina liluragarria da ispilu bihurtzea eta gizartearen erretratu bat islatzea.

Denborarekin gauza guztiak punturen batetan gelditzen dira: Little boy eta Fat Man, kalean egindako dantza, Miguel Angel, Maddalena, Natalia, Ana, Ainhoa, haien arbasoak, haien hiriak, hirien zuhaitzak, logelak, telebistak, posterrak, zauriak, hitzak, eroritako hortzak, hildako inurriak, denak. Eta informazio guzti horren artean dantza, izenik gabekoa, deformatzen duena. Eta deformazio horretatik, espero gabe, aldaketa bat, zauri sendatu bat. Ez al da ederra zentzugabekeria hori?

Printzesa Trasnformer | Askatu tragoa eta egin dantza

Printzesa Trasnformer | Askatu tragoa eta egin dantza

Duela gutxi maisu batek hala esan zigun: Aktibatu dezagun emagin burua, uso hankekin zapaltzen duena, edozein gauzarekin liluratzen den burua… Esaldi horrek pentsatzeko era ezberdina eskaini zidan. Liluragarria.

Gasteizen jaio nintzen eta zertxobait badakit hiri honi buruz. Hiri bakoitzak bere idiosinkrasia dauka eta definizio zehatz baterako hitz zuzenak ezin aurkituz, esan dezaket erraz identifikatzen ditudala Gasteiztar jokamolde asko. Beste askok ihes egiten didate. Duela gutxi taberna batean, antzaz gazteleraz gutxi edo ezer ez zekien tipo bat agertu zen. Zigarro bat eskuan, ondoan zeuden bi tipori sua eskatu zien: “Sorry, do you have a lighter?” Bi tipo horiek, harresi bat aurrean jarri izan balute bezala, galdera ikurra galdu duen “Que” zuzen batekin erantzun zuten. “Lighter”, errepikatu zuen atzerritarrak eta gestuekin agerikoa zena irudikatu zuen. Tipo horrek sua nahi zuen eta hasieratik argi zegoen. “Si me dices mechero, pues a lo mejor….” Eta begitarteko ximurrak bor-bor egiten zuen bitartean, harresi eraikitzaileek sua eman zioten. 

Leku baten esentzia galtzen ikustea tristea da. Ez dut imajinatu nahi mundua aireportu bat bezala izango balitz. Aireportuetan bertako produktu ugari aurki ditzakegu, baina souvenir horiek kenduz gero edozein hiriko aireportua izan daiteke. Askotan esentzia zer den galdetzen diot nire buruari. Esentzia hori ez galtzeko, geure burua babestu behar al dugu? Harresiak eraiki behar al ditugu arrotza denak gurea kutsa ez dezan?

Lurralde inbaditu batek identitate baten beharra dauka eta horrezkero haren kultura eta hizkuntza sendo babestuko du. Baina mundu globalak aurrera darrai, jendea lekuz leku gero eta gehiago eta gero eta azkarrago mugituz. Zenbat artalde bezalako turista multzo ikusi ditugu inoiz barneratuko ez duten informazioa entzuten, inoiz ikusiko ez duten argazkiak ateratzen? Hau mugikortasun horren karikatura besterik ez da, mutur bat. Hona hemen kontrastea, etxekoa eta arrotzaren artekoa. Eta tartekoa? Agian, oreka kontraste oso markatuen arteko harremanetik sortzen da, agian oreka kontraesanen linboan mugitzen da.

Edozein jarrera akzio baten erreakzioa izaten da beraz, kanpokoari harresi bat jartzea naturala bihurtzen da. Baina idiosinkrasiek ematen dizkiguten identitateak batzuetan gehiegizkoak dira eta errealitatea bera sentitzeko gaitasuna deuseztatzen digute. Euskalduna naiz eta harro nago. Bai, ni ere harro nago baina, zerk harrotzen nau? Eta, zer da arrotza izatea? 

Lainotzen gaituzten jarrerek ez digute emagin buru batekin jokatzen uzten. Bizitzan aurrera egin ahala, inozentzia eskuetatik erortzen zaigu hondarrezko tontor bat eskuen artean desegiten den moduan. Eta liluratzeko gaitasuna gero eta urriagoa da, gero eta urrunagoa. Zenbat harresi jartzen diogu buruari garena defenditzeko, mugak babesteko? 

Gasteiz, ciudad de curas y militares. Orainean nola jokatu historiak gure gainean jarri duen pisuarekin batera? Noiz arte heldu behar diogu mentalitate ustel bati? Gurea al da? Ezinezkoa da iragana ukatzea baina oso posiblea da burua irekitzea. Begitartera eraman atentzioa eta lasaitu, ximur zuzen hori askatu eta ea zer etorriko den ikusteko prest egon, adi. Iradokizun bat: askatu tragoa eta egin dantza.

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies