“Araba,  oraindik  zazpigarren  alaba?”-Iñaki  Martinez  de  Luna-

“Araba, oraindik zazpigarren alaba?”-Iñaki Martinez de Luna-

Garai batean, Araba euskaraz ekitaldia zen euskararen aldeko ia ekimen bakarra gurean. Korrikak ere gure bazterrak euskaraz tindatzen zituen bi urtetik behin, baina Araba Euskaraz urtero-urtero, hutsik egin gabe. Horretan agortzen ziren -edo ia- euskararen aldeko erakustaldiak jendaurrean. Bi ekimen horietan izan ezik, euskararen presentzia publikoa anekdotikoa zen. Euskarari dagokionez, Araba zazpigarren alaba baino ez zen.

Baina euskararen legamia bere lana egiten ari zen, isil-isilean, giro euskaltzaleetan. Baina ez zegoen ahalegin eta ospakizun jendetsurik.

Nork esan garai horietan, urte batzuen buruan euskaraz egiteko ahalegin kolektiboa egingo zela Arabako herri batzuetan? Lehenbizikoa Arabako Lautadan burutu da, 2016an, Agurain 75 ordu euskaraz ekimenaren eskutik.

Oraintxe badugu Araban bide beretik abiatuko den bigarren udal bat, Zuiakoa hain zuzen.  Aste honetan bertan -zehatzago esanda bihar, asteazkenean- ekingo diote zuiatarrek Baietz 42! izeneko ekimenari. Helburua, hizkuntza ohiturak aldatzeko lehenbiziko pausoa ematea, horretarako euskaraz ahalik eta egoera gehienetan erabiltzeko konpromisoa hartu duten herritarren bulkadaz baliatuz.

ALEA aldizkariak kontatu digu “Zuiako herritarren %30ak badakiela euskaraz, eta %51ak hitz egin ez, baina ulertzen duela.” Baina, horrekin batera, aldizkari horrek gogorarazi digu “kale neurketaren arabera, udalerriko elkarrizketen %6 baino ez dela euskaraz.” Izugarria da gaitasunaren eta erabileraren artean dagoen arrakala, bai. Baina hori ez da Zuian bakarrik gertatzen. Aramaioko egoera salbu, ia Araba osoan antzeman daitekeen desoreka hori; alegia, euskarazko gaitasun maila handi samarrarekin batera hizkuntza horren erabilera ñimiñoa, erabilera maila ipotxa.

Bada, orain, hori aldarazteko une egokia. Badago gaitasun eta erabileraren arteko arrakala gainditzeko aukera paregabea.

Aroa Arrizubietak, Euskal Herriko Eskolarteko 2017ko bertso txapelketa irabazi berri duen arabar gazteak, argi utzi du ez duela nahi Araba zazpigarren alaba izaten jarrai dadin. Agurain eta Zuiako hainbat herritarrek ere ez.

Entzun
Dena  prest  Zuian  “Baietz  42!”  ekimenerako

Dena prest Zuian “Baietz 42!” ekimenerako

Ekainaren 21ean, 22an eta 23an burutuko da ekimena. 150 bizilagunek eman dute izena momentuz.

Euskaldunen aktibaziorako ekimenak gero eta ugariagoak dira Euskal Herrian; horren erakusle, Agurainen 75 ordu euskaraz, adibidez.  Eredu hauek ispilu hartuta, Zuiako herritarrak ere, euskararen aldeko erronka herrikoia egiteko prest azaldu dira. Hori da, hain zuzen ere, Baietz42! ekimena, 42 orduz euskaraz bizitzeko hautua. Antolatzaileak pozik daude orain arte egindako lanarekin.

Datuak eta honi buelta emateko erronka

Zuiako herritarren %30,5ak euskaraz daki; %51,5ak euskaraz ulertzen du, nahiz eta horietako batzuek hitz egiteko gaitasunik ez izan. Hala ere, hizkuntza erabileraren kale neurketak dio Zuiako elkarrizketen %5,8a baino ez dela euskaraz aritzen.

Egoera horri aurre egiteko, antolatzen hasi ziren herritar batzuk urte hasieran eta, dagoeneko, euskaraz bizitzeko hautuari aurre egiteko prest daude. Denbora tarte honetan hainbat ekimen burutu dituzte, hala nola, herriko jatetxe, denda eta tabernetako ordutegiak euskaratu, atxikimenduak jaso …

Halaber, Udalera eraman dute ekimena eta bertan babes zabala jaso du, udalbatza osatzen duten alderdi guztiek, PPren abstentzioarekin, babesa eman diotelako honi – 11 udal ordezkarietatik 10en aldeko botoa eskuratu zuen ekimenak -.

Era berean, beste ekimen ikusgarri batzuk egin dituzte, hala nola, herriko kultura eta hizkuntza ezberdinen arteko trukaketa bat, ipuin eta istorio ezberdinen bitartez. Bertan hamaika hizkuntza entzuteko parada izan zen, Zuiak euskaraz bizi nahi duen herri anitza dela aldarrikatzeko.

150 pertsona baino gehiagok eman dute izena dagoeneko, nahiz eta epea ez den amaitu. 16 urtetik gorako herritar guztiek har dezakete parte, hiru profil ezarriz horretarako:

  • “AhoBizi”. Euskaraz mintzatzen diren herritarrak dira, 42 ordu horietan euskara hutsez hitz egiteko konpromisoa hartua dute jada.
  • “BelarriPrest”. horiek euskara ulertu bai baina hitz egiteko gaitasunik ez edo gaitasun gutxi dutenak dira, ekimena dirauen bitartean euskaraz entzuteko hautua egina dute.
  • “BideLaguna”. Euskara ulertzeko zailtasunak izan arren, euskararekiko errespetua eta begirunea dute, eta beraz, euren inguran euskara hitz egin dadila sustatuko dute.

Hitzordua ekainaren 21ean, 22an eta 23an izango da eta ekimena hasi arte hainbat ekimen egongo badira ere, – kantu-afaria, poteo musikatua, gailu elektronikoak euskaraz konfiguratzen ikasteko aukera – Baietz42! ekimenaren asmoa ez da euskararen aldeko jai bat egitea; helburu nagusia euskara eguneroko hizkuntza izan daitekeela adieraztea da, baita Zuia bezalako udalerri batean ere. Euskararen aldeko jaia, aldiz, ekainaren 24an izango da, Udaleko Euskara Batzordeak Zuia Euskaraz eguna antolatu baitu. 

Joseba  Legarda  (Lautadako  euskara  teknikaria):  “Kirola  arlo  estrategikoa  da  euskararentzat”

Joseba Legarda (Lautadako euskara teknikaria): “Kirola arlo estrategikoa da euskararentzat”

Gazteek kirol jarduera ugari egiten dituzte, Agurainen gaur egun kirol taldeen eskaintza osoa kontutan harturik 29 talde gaztelaniaz, 18 euskaraz eta 4 elebidunez daude. Talde handi eta garrantzitsuenetan gaztelania da nagusi.

Euskararen aldeko elkarteetatik eta udaletik hausnarketa bat egin eta kirol arloan euskararen presentzia handitzeko beharra ikusi da. Joseba Legardak aipatu digu kirol elkarteetan ez dela erabaki irmorik hartu euskara sustatzeko, nahiz eta begirale gehienak euskaldunak izan. Hori dela eta, euskararen presentzia handitzeko kirol taldeekin alkarlana bultzatu nahi da aurrerapausuak emateko.

 

Entzun
Euskaraz  aritzeko  “Baietz  42!”  ekimena  egingo  dute  Zuian,  ekainaren  21etik  23ra

Euskaraz aritzeko “Baietz 42!” ekimena egingo dute Zuian, ekainaren 21etik 23ra

Zuiarrak euskaraz biziko dira, 42 orduz. Ekainaren 21etik 23ra, euskaraz aritzeko konpromisoa hartu dute “Baietz42!” ekimenarekin, profil eta helburu ezberdinak zehaztuz horretarako.

Ekimenaren helburu nagusietako bat hizkuntza ohiturak aldatzea izango da. Hala ere, zuiar euskaldunak ahaldundu eta aktibatu nahi dituzte “Baietz 42!” izena jarri dioten ekimenarekin. Aurreko astean egin zuten agerraldia eta bi egunen aurkezpena, herritar ugari ekimenaren antolakuntzan daudela erakutsiz.

Hiru parte hartzaile ezberdin identifikatu dituzte antolatzaileek, herritar guztiek parte hartu ahal izateko:

1. Euskaraz hitz egiten dakitenak: 42 orduz euskarari ahalik eta gehien eutsiko diotenak, betiere, komunikagarritasuna galdu gabe.

2. Euskaraz hitz egin ez, baina ulertzen dutenak: 42 orduz haiekin euskaraz hitz egiteko gonbita egingo dutenak.

3. Euskara ulertzen ez duten euskaltzaleak: 42 orduz euskaldunei euskaraz egiteko bideak erraztuko dizkietenak.

Igor  Goikolea  eta  Beñat  Ortiz  de  Lazkano  (Hala  Bedi  eta  Gaztetxea):  “Euskararen  argiak  argituko  du  Kutxi  kalea””

Igor Goikolea eta Beñat Ortiz de Lazkano (Hala Bedi eta Gaztetxea): “Euskararen argiak argituko du Kutxi kalea””

Gaurkoan Hala Bediko eta Gasteizko Gaztetxeko kideak diren Igor Goikolea eta Beñat Ortiz de Lazkano izan ditugu gurean Kantoian. Ostegunean Gasteizera ailegatzen da Korrika Otxandion hasiera eman ondoren, eta egunerako egitaraua prestatu dute elkarlanean. Antolatutako ekintzez gain, ostegunerako espero duten giroaz eta beste hainbat kontuz aritu gara haiekin.

Entzun
[Iritzia]  “Ai  gureak!  eta  agureak”  -Patxi  Goenaga-

[Iritzia] “Ai gureak! eta agureak” -Patxi Goenaga-

Hitzak dena ematen du. Déna eta dená, horrela esan badaiteke. Esan nahi dut hitza eskuzabala dela: ez du ezer eskatzen, errespetu apur bat ez bada, baina eman, den guztia ematen du. Hitzak hizkuntzari ematen dio eta hizkuntzak hiztunari. Hitza hiztunaren esku gelditzen da, eta hiztunek, premien arabera, edo apetaren arabera ere bai batzuetan, hitz berriak sortzen dituzte, erabiliak direnak. Batzuetan, albora utziak ere gerta daitezke. Hiltzat edo galdutzat eman daitezke. Batzuetan berriz, hiztunaren eskutik atzera berrerabiltzen has gaitezke, adiera berriak hartzen ahal ditu edo erabat alda daitezke. Holako hitzak ere izaten dira hizkuntzetan. Euskaraz ere bai. Horregatik, nik hitzak maite ditut, hizkuntzak, neure ditudanak eta beste guztiak ere bai, maite ditudan bezala. Eta maitasun horretatik sortzen da errespetoa.

Hizkuntza eskubideez hitz egiten dugu baina hizkuntzek ez dute berez eskubiderik. Hiztunek dituzte eskubideak. Alegia, hizkuntza eskubideak aipatzen direnean ez gara hizkuntzaren eskubideez ari, hiztun bakoitzak hizkuntzari buruz dituen eskubideez baizik. Egia da bestalde, hizkuntza bat maite dutela dioten askok aho txikiarekin hitz egiten dutela, zeren hizkuntza maite dela esatea erraza da, hizkuntza horretan mintzo direnek beren hizkuntzan eroso bizi ahal izateko eskubideaz ahanzten bagara. Eta hori maiz gertatzen da.

Eta zertara dator perorata hau? Neure barrua hustu beharretik. Zer nahi duzue esatea? Izan ere, duela pare bat egun, nire gaurko iruzkina zertaz egingo ote nuen gogoetan ari nintzela, paseotxo bat ematera atera nintzen eta, aspaldiko partez Salburuko baso-iztingetarantz abiatu nintzelarik, Gasteiz berriko eraikin handien artean gindoazela, arreta  eman zidan eraikin horietako batean esegita zegoen errotulo handi batek: AGURE residencia 3ª edad edo holako zerbait. Agure hitza nabarmentzen zen  behintzat kartelean, egoitzaren izen gisa. Harriturik, gogoetari eman nion. Egia esan, kanpotik egoitzaren kokaguneak ez zidan zirrara onik sortu: Salburuko parkea hurbil eduki arren, hormigoi artean kokatutako lehen solairu bat ez zitzaidan, neuretzat behintzat, oso kilikagarri egiten. Aitortu behar dut, urteetan aurrera joan ahala, zenbat eta hurbilago hainbat eta  errukarriagoak egiten zaizkidala naturarekin bat egiten ez duten espazio horiek.  Arrazoi horregatik edo, atentzioa eman zidan ditxosozko Agure izen horrek. Eta neure artean, kontuan hartzekoak iruditu zitzaizkidan izen hori aukeratu izanaren alde on eta  ez hain onak liratekeenez gogoeta egitea.

Lehenbizi, erakunde bati, enpresa bati, haur jaioberri bati… euskal izena jartzeak poz ematen dit.

Deituraz gainera, erakunde edo enpresaren deskripzioa eskaintzen duen izen osoa euskaraz egonez gero, hori ere puntu positiboa litzateke, nire ustez. Kasu honetan ez zen horrelakorik nabaritzen: euskaraz ageri zen bakarra delako Agure hitz hori baitzen.

Eta erakundearen barruan euskaraz bizitzeko edo lan egiteko aukera eskaintzen bada, bikain.

Lehenbizikoa erraza da, azkena zaila, denok ezinean bezala baikabiltza erabilera sustatzeko kontu horretan.

Baina goazen berriro nire begiek ikusi zuten lehenbiziko izen horretara: AGURE. Euskal hitz bat. Baina desegokia, esango nuke, begiratzen zaion puntutik begiratzen zaiola. Gaztelaniazko testuinguru batean kokaturiko euskal hitz bat denez gero, ez da oso ongi ulertzen nolatan, vascos y vascas, todos y todas eta holako bitxikerietan denbora joaten zaigun honetan, agure bezalako hitz bat hautatzea, genero gramatikalik ez duen hizkuntza batetik hain zuzen, generorako markatua dagoen hitz bat. Are gehiago: egoitza horietan, nik dakidala, emakume gehiago egon ohi da gizon baino, bizi iraupenagatik besterik ez bada ere. Ez dut uste gizonei bakarrik eskainia egongo denik zerbitzu hori.

Baina izen honek beronek ere badu beste akats bat. Hitza akats gabea da, noski, baina erabilera bera izan daiteke akatsa. Berez, ‘adineko gizona’ edo esan nahi du, baina lekuaren arabera, bestelako konotazioak ere baditu: seme-alabarik gabeko gizonezko ezkondua, adibidez. Eta bestelako konnotazio peioratibo batzuk ere baditu. Hiztegi Batuak honako ohar hau ezartzen du: “hitz markatua da, gutxiespen balioa du eskuarki, eta ezin erabil daiteke adineko-ren sinonimo oso balitz bezala”. Hitzak ez du errurik, baina hiztunok erantsi dizkiogu halako ezaugarri negatiboak, atso hitzak dituenak bezala. Holako gauzak euskaraz ere gertatzen dira. Nire herrian, esaterako, gizajo hitza ezin da nolanahi erabili, batzuen arabera: “Azpeitiar bati ez deitu gizajo, gero”. Agure-k ere bereganatu ditu konnotazio negatiboak. Gaztelaniazko ‘viejo’-k bezalaxe. Eta hau da nire gogoetaren azken pausoa: onartuko al lukete  delako egoitza horretako arduradunek, ‘anciano’ residencia 3ª edad, edo, areago, ‘viejo’ izena erabiltzea: residencia de viejos? Eufemismoetara jotzen da gaztelaniaz, eta euskaraz ere bai, dirudienez. Baina gaztelaniaz onartuko ez luketena nolatan onartzen dute euskarazko hitz hain markatua erabiltzea? Erantzuna erraza da: euskara ez delako esistitzen batzuentzat, heraldika gisa edo ez bada. Nik barkatuko nieke izen hori jarri izana, baldin eta adineko euskaldunak behar bezala artatzeko eta tratatzeko protokoloak balituzte. Baina beldur naiz ez dela hala gertatzen. Euskaraz dakien norbait izan balitz beren artean ez zuketen deitura hori hautatuko. Ziur naiz.

Eta Agure-tik abiatutako neure paseotxoa amaitzeko Atarira sartu nintzen. Han, erakusketa bat, poesiaz eta iradokizunez gainezka aurkitu nuen: Belfoseko Orakulua Josean Morlesín artistak eta Vicente Javier Fernández idazleak jositako gogoeta-bilduma interesgarria. Zahartzaroaz ere mintzatu zitzaidan orakulua, baina horrela idatzita ez bazegoen ere, nik irakurri  ahal izan nuen: “ai, gureak ez dik egin oraindik, euskarak bai baitu bizi indarrik”.  Eta espero dut ni bezalakoen errieta eta petralaldiek ere zerbait egin dezaketela euskararen iraupenerako. Hala biz! Ala hala bedi? Honetaz, beste batean.

 

Entzun
[Iritzia]  “Araba,  uste  baino  euskaldunagoa”  -Iñaki  Martinez  de  Luna

[Iritzia] “Araba, uste baino euskaldunagoa” -Iñaki Martinez de Luna

“Gure ingurua uste duguna baino euskaldunagoa da, baina horretaz jabetu behar gara euskaldunak, kontzientzia hartu behar dugu eta euskaraz bizitzeko ditugun aukerak baliatu behar ditugu.” Hitz horiek lapurtu dizkiot Asier Etxenikeri, alegia,  Arabarren euskararen ezagutza, erabilera eta iritziak izeneko ikerlanaren egileari, ALEA aldizkariak egindako elkarrizketa bat baliatuz.

Esandako inkestak ematen dizkigun 2015eko datuen arabera, 16 urtetik gorako arabarren ia laurden bat (%23, hain zuzen) gai da ongi edo nahiko ongi hitz egiteko, eta beste % 11,6k ere zertxobait hitz egin dezake. Baina, 16 eta 30 urte bitarteko arabarren artean 4tik 3 dira euskaldun; alegia, euskaldunen eta erdaldunen arteko proportzioa irauli da eta euskara dakitenen proportzioa gehiengoa da.

Orain, gaitasunean gertatu den iraultza hori erabilerara eramateko unea da. Horrela egin ezean, euskaldundu direnetako askok euskara galduko dute edo, gutxienez, hizkuntza hori nabarmen kamustuko zaie. Gakoa da NOLA igaro gaitasunetik erabilerara, ohiko hizkuntza nagusia gaztelania den ingurune batean.

Argi dago aldaketa hori ez dela soilik norbanakoen kontua. Euskaraz gero eta gehiago egiteko asmoa duen pertsonak aukera egokia aurkitu behar du bere inguruan. Horretarako, irtenbide egokiena da euskaraz gehiago egiteko asmoa taldean bultzatzea. Hots, egunerokoan elkarren arteko harremanak dituzten pertsonek asmo hori bera esplizituki azaltzea eta, modu adostuan, euskararako pauso hori elkarrekin ematen hastea.

Ez naiz ezer berririk esaten ari, hizkuntza-aldaketa hori bultzatzen duten ekimenak aspaldian hasiak dira eta. Kontua da Araban halako ekimen gutxi burutu dela oraindik. Salbuespen bat, hala ere, Agurainen izan dugu pasa den azaroan, non euskaraz 75 orduz bizitzeko nahia agertu eta konpromisoa hartu zuten 280 aguraindarrek.

Egia da badaudela hizkuntza-aldaketa bideratzeko beste ekimen eta teknika batzuk ere, Aldahitz eta Kuadrillategi motakoak, adibidez; edota TELP tailerrak… Kasu guztietan, gaitasunetik erabilerarako jauzi hori eman ahal izateko gakoa da kasu bakoitzerako teknikarik edo formaturik egokiena bilatzea.

Baina, horren aurretik, bi dira ezinbestekoak ditugun baldintzak: bata, euskararantz aurrerapausoa eman nahi izatea; bestea, ekimen horretan bidaideak izan daitezkeenen adostasuna lortzea. Agurainen abiatu dira dagoeneko bide horretatik. Zergatik Arabako beste lekuetan ez?

Entzun
6 orrietatik 1 orria12345...Azkena »

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies