“Aspermina”  -Blanca  Urgell-

“Aspermina” -Blanca Urgell-

“Haurtzarotik, zer botatzen duzu faltan?” galdera topikoa egingo balidate, lehen lekuan ez nituzke aipatuko orduko lagunak, orduko joku eta jostailuak, orduko sasoia eta malgutasuna, ez zirenak inoiz oso handiak izan, baina oraingoekin konparatuta handiak iruditzen zaizkidanak. Ezta familiaren lehen kotxea, pasteleroa tarta eskuan erakusten zuen kolore ñabarreko “bi zaldiko” hura, hala lan egiteko nola txangoan ibiltzeko ere erabili behar genuena. Ezta ere —eta hau handia da gero!— anaiarekin jolasean eman nituen ordu ederrak, oroimenak ematen didana baino are sarriago zartakoka bukatu bide zirenak. Ezta aitaren izterrari helduta munduari behe-behetik begiratzeko neukan ohitura, amaren umetokitik aurrera izan dudan babesleku ziur eta goxoena. —Eta hemen Etxepareren bertsoa datorkit gogora: harzaz orhit nadinian, bihotza doat ebaki—.

Ez, ez. Horietako bakar bat ere ez nuke lehen lekuan aipatuko, aspertzeko aukera baizik. Horixe berreskuratuko nuke, ahal izanez gero. Anaiak “Zertara jolastuko gara?” ordu laurdenean behin esaten zidan une astun haiek. Bazkalostea afalaurreraino sofan botata telebistako kate bakarrari begira emandako igande arratsalde aspergarriak. Besaulki berde haietan Blytonen Bostak-en liburuak irakurtzen igarotako ordu amaiezinak, eurek jengibre pastela jaten zuten bakoitzean nik gaileta poltsa despentsatik hartzeko bakarrik etenak. Erlojuari begiratu eta ordubete ere joan ez dela jakitea, arnegatuta. Komuneko sapaia fregonarekin garbi nezakeen saiatzea, gaitzerdi ezer txarrik egin gabe. Burua astun, gorputza sorgortuxe, arima ilun ere bukatu arren, halako orduetara itzuli nahi nuke egun erdi batez baino ez balitz ere.

Orduak egun, egunak aste eta asteak luze gertatzen ziren orduan. Ez zen pelikularik, etxeko lanik, libururik, egitekorik, bisitarik, jolasik, ez bidaiarik, aurrean neukan denbora osoa betetzeko lain zenik. Orain, aldiz, gosaldu orduko afaltzeko ordua dator, ordenagailua ireki orduko semearen bila joan beharra daukat, eskola hasi orduko amaitu behar dudala ohartzen naiz, astelehena igaro eta —ez jakin nola— igande goizean nago, egin nahi nuenaren erdia ere amaitu gabe. Orain, urtea hasi eta instant batean bukatu egiten da. Udazkena dator urtarrilaren ondoan eta amak larogei urte bete ditu nik zenbat beteko ditudan gogoratzeko asmo maltzurrarekin.

Egun batzuetan, benetan, aspermina daukat.

Entzun
[Iritzia]  “Euskal  grafia  zer  den”  -Blanca  Urgell-

[Iritzia] “Euskal grafia zer den” -Blanca Urgell-

Duela pare bat egun interneten, Zuzeu-n, bere burua euskara irakasle bezala aurkezten duen Beñi Agirre delako baten artikulu bat irakurtzen ari nintzen, “Identitate estereotipoak eta umorea” izenekoa, “Euskalduna naiz eta zu” programa polemiko ospetsuaren harira. Gaiak nazkatu eta amorratuta nengoen ordurako, baina, badakizue, morboak katibatzen gaitu batzuetan.

Irakurtzen ari nintzen, bada, eta hara non honako esaldi hauekin topo egin nuen: “Esan gabe doa ez nik, ezta euskaldun gehienok ere, ez genukeela onartuko espainiarren identitatea iraintzea familia izen edo antroponimiakoak baliatuz. Nahiz eta eurek lizentzia historikoa hartu izan duten euskal abizenak desitxuratzeko sistematikoki: Agirre beharko lukeena Aguirre inposatuz edo Zubiri frantsesez Çubiri ematen dutenean”. Ai, ene! diot nik.

Beñi estimatua: Aguirre idazkera eta Çubiri idazkera ez dizkigu inork inposatu: guk geuk erabili ditugu, nahita, gutxienez XIX. mendearen bigarren erdialderaino. Mende hartan euskaldun batzuei —kanpotar zuhur gehiagori bezala— otu zitzaien ga, go,gu era batera eta gue, gui bestera idaztea ez zela ona, eta berdin ça, ço, çu, ce, ci eta hitz bukaeran z-z idaztea ere ez zela zentzuzkoa; hortik dator, azken batean, euskarak izatea Europako grafiarik logikoenetakoa: idazteko tradizio gutxi eta zatikatua izanik, azkenean XX. mendean horrelako ideia zuhurrak garaile irtetetik eta gure grafia modernoa berri-berria eta zentzuzkoa izatetik.

Tradizio handiaren pisutik libratu ezinak desegoki bilakatu du, alderantziz, ingelesaren grafia, adibidez. Denok dakigu ingelesez idaztea eta ahoskatzea ez datozela bat, eta  letrek —batez ere bokalek— ahoskera aldatzen dutela hitz batetik bestera. Halere, ingelesdunek tradizioari atxikita jarraitzea nahiago izan dute, honek hizkuntzaren irakaskuntzan daukan eragina gorabehera. Gai polemikoa dute, noski, baina askorentzat grafia ustez “desegoki” hori ingeles grafia da, eta ezin da bestela izan euren ustez.

Beraz, Beñi estimatua, Aguirre eta Çubiri antzinako grafia horiek, nahi bezain desegokiak izanik ere, oraingoak bezain euskal grafiak dira: euskal grafia zaharrak, nahi bada, baina euskal grafia, dudarik gabe. Azken batean, ikasleei esan ohi diedanez, euskal grafia da euskaraz idazteko euskaldunok, noiznahi dela eta nolanahi ere dela, euskara idazteko erabili duguna edo erabiltzen duguna.

[Iritzia]  “Antenaz”  –  Blanca  Urgell  –

[Iritzia] “Antenaz” – Blanca Urgell –

Antena hitza gaztelaniazko antena-tik dator zuzenean, hainbat hitz tekniko moderno bezala. Bestaldean dugu frantsesezko antenne, eta ez hain urruti ingelesezko antenna ere. Hitz guztiok azken batean latinezko antemna-tik datoz, erromantzeak jaio baino lehen antenna bihurtu omen zena. Horrela diote Alfred Ernoutek eta Antoine Meilletek beren latinaren hiztegi etimologiko ederrean.

            Latinez ‘itsasontzietan haize-oihalari eusten dion haga’ zen, hau da, euskaraz edo zurruna, edo berga deritzana. Gaztelaniaz ez dator zuzenean latinetik, horixe espero bagenuke ere, Joan Coromines espainolaren hiztegi etimologiko erraldoiaren egileak azaltzen duenez, katalanetik edo galegoportugesetik baizik. Bai, bai, ze orduan, orain gezurra badirudi ere, 1406an antena lehenengoz lekukotzen denean, eta lehenagotik ere bai, gaztelaniak katalanetik eta galegoportugesetik mailegatzen zituen hitzak, eta ez alderantziz, nabigazio eta komertzioarekin lotutakoak, besteak beste.

            Lehendabiziko adibide horietan ‘zurruna’ edo ‘berga’ esanahi hori baino ez du. Neuri behintzat ezagunagoa egiten zaidan beste adiera, intsektuen antena alegia, XIX. mendeko kontua omen da: ematen du, beraz, biologoen edo entomologoen hizkuntzatik sartua dela gaztelaniara adiera honetan, eta ez nekazarienetik.

  1. mendean sortu zen —gailuarekin batera, jakina— gaur azpimarratu nahi nukeen adiera, uhin elektromagnetikoak bidaltzeko eta hartzeko erabiltzen dena, gure mendien tontorrak eta gure etxeen gainak betetzen dituen baso metalezko horren tantaietako bakoitza.

            Euskaraz tradizio laburra eta urria duen hitza da antena. Orotariko Euskal Hiztegia-k  hiru adibide baino ez ditu jasotzen, hirurak gailuarenak, eta zaharrena Uztapide bertsolariarena, Sasoia joan da gero liburukoa (Auspoa, 1976). Pentsa! Atzo goizekoa! Ni euskaraz ikasten hasi nintzen urtekoa, hain zuzen. Dena dela, zera… gure bertsolaria etxean bakarrik zegoela, tximistak jo eta berak honela kontatzen du: Telebixtaren antenatikan / egin zuan etorrera, / etxe-kantoia puskatu eta / andikan ere aurrera; / da sukaldeko leio batetik / gure etxera sarrera, / tiro aundi artan lertu zan eta / antxe sartu zan lurrera (Uzt Sas 266).

            Tximistak agorrilaren hamalauan jo omen zuen Uztapideren etxea. Eta haizeak otsailaren 3tik 4rako igarobidean bota zuen Hala Bedi gure irrati honen antena, Arabako uhinetan bi kanal isilik utzirik bat-batean. Badakizue nora heldu nahi dudan: antena berriro zutitu da, eta badabiltza berriz uhinetan Hala Bedi Bat eta Hala Bedi Bi, gaitzerdi! Hala eta guztiz ere, inoiz baino denon laguntzaren behar gehiagoan gelditu dira.

            Izan bedi gure laguntza Hala Bedi itsasontzi pirataren oihalaren zurruna!

Entzun
[Iritzia]  “Mesedez,  alokatu  egiezu”  –  Blanca  Urgell  –

[Iritzia] “Mesedez, alokatu egiezu” – Blanca Urgell –

Ministeritzak iheslariak hartzeko eta integratzeko eratu duen sistemaren arabera,1 iheslaria ebaluatu eta dagokion lekura deribatu ondoren, sei hilabete arte luza daitekeen “harrera” garaia hasten da (babesgabetuenen kasuan bederatzi hilabete arte ere luza daitekeena). Tarte honetan denbora baterako lekua egiten zaie horretarako propio eratutako bizilekuetan. Hemen, Gasteizen (eta Euskadin oro har bederen) honetarako zilegiztatuta dauden erakundeek prestatu dituzten harrera-etxebizitzetan: adibidez, Gurutze Gorriak eta CEAR Euskadik.

“Harrera” garaiaren ondoren “integrazio” garaia hasten da. Bigarren tarte honetan harrera-etxebizitzatik irten eta eurek lortu behar dute bizitokia, normalean alokairuan, jakina. Esaten ari naizena da Espainiara sartu eta 6-7 hilabete igarota etxebizitza lortu beharrean direla iheslariak Ministeritzak eratutako ibilbidean aurrera egiteko.
Bada, lehen ez zen erraz-erraza izango, baina orain izugarri zaila —hobeto esanda, ia-ia ezinezkoa— bihurtu da Gasteizen iheslarientzako pisuak alokatzea.

Hau gertatzen ari dela entzun bezain laster burura etorri zitzaidan nire adinekoak zaretenok behintzat jakingo duzuen zerbait, alegia: gaztetan Gasteizen ez zegoela alokairuan hartzeko batere-batere ohiturarik eta, beraz, ia-ia ez zegoela alokatzeko etxebizitzarik. Euskal Herriko Unibertsitatea eratu eta Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleak-eta hona etorri zirenean, 80ko hamarkadan, harrituta ikusi zuten pisu gutxi zeudela, eta gutxi horiek lortzeko ere izugarrizko trabak zeudela: gaztea bazinen, halakoa bazinen, holakoa bazinen… Sekulakoak entzuten ziren ikasleek pisuetan egindako barrabaskeriez. Baten bat egingo zen, ziur!, baina gehienak leienda urbanoak ziren, noski.

Ba, orain ere sekulakoak entzuten dira iheslariek eta inmigranteek-eta alokatutako pisuetan egindako barrabaskeriez. Baten bat egingo zuten, ziur, baina gehienak… lepoa egingo nuke berriro ere berkontatzen ari diren leienda urbano berberak direla, ikasle protagonista kendu eta iheslaria edo inmigrantea jarririk, kontatzearen kontatzeaz ziurrenik handizkatuaz gainera.
Nik ez dut alokairuan emateko etxebizitzarik. Aski daukat gainean daukadan hipoteka larria hilean-hilean ordaintzea. Beharbada zuek ere berdintsu.
Eta, orduan zergatik hitz egiten dizuet honetaz, merkatuan gertatu den hori aldarazteko ideia beharbada inozoarekin? Ba pentsatzen dudalako zuek ez bada, zuen familiakoek, zuen lankideek, auzokoek, koadrilakoek, horietako norbaitek bai izango duela errentan emateko etxebizitzarik. Eta zuei entzunez gero, ez duela horrelako trabarik jarriko. Zeren eta, esango didazue: nola beteko dute iheslariek ministeritzaren ibilbidea? nola integratuko dira, bizitokirik izan ezean?

Gasteiz hiri solidarioa da. Baina, ai! Iheslariak ez direnean izaki abstraktuak, gure atean jotzen duten izaki konkretuak baizik, non dago ordura arteko solidaritate sentimentua? Ez ote dagoenekoz garaia hiri honek nobedadeei dien beldur handi horri behingoan aurre egiteko?

Alokatu egiezu, mesedez!!!

Entzun
[Iritzia]  “Zerrendak  eta  zaintzak”  –  Blanca  Urgell  –

[Iritzia] “Zerrendak eta zaintzak” – Blanca Urgell –

eskuak

“Zerrendak eta zaintzak”

 – Blanca Urgell –

 

Ez dakit noiz hasi nintzen zerrendak egiten, baina badakit zerrendatzea noiz bihurtu

zitzaidan obsesio lehenengoz. Nerabezaroaren hasieratzat hartuko genituzkeen urte horietan izan

zen, 12-13 urte nituenean ziurrenera. Pertsona-izenak batzeari ekin nion, zertarako eta idatzi

behar nituen eleberrietako pertsonaiak izendatzeko.

Hasieran ez zen obsesioa, baina gero poliki bai: pelikulak noiz bukatuko egoten nintzen,

titularretatik izen estatubatuar zoragarri horiek harrapatzeko; orduak eta orduak ematen nituen

nire zerrendak berpasatzen, izen errepikatuen bila, ezabatzeko plazer hutsagatik.

Ez naiz gogoratzen zergatik utzi nion zerrenda modu horri, baina zerrendak egiteari,

jakina, ez diot inoiz utzi.

Zerrendak egiteko metodologia ezberdinak probatu ditut, eta esan gabe doa adinarekin

perfekziotik hurbilago nagoela.

Gaur egun egiten ditudan zerrenda aitorgarrienak —aitorrezinik ez dut egiten, noski—

egitekoen zerrendak dira, eta hauetatik garrantzizkoenak asteko lan eginkizunak biltzeko

larunbatero egiten ditudanak dira, lehen kafea hartu eta gero, patxadaz, kontzentrazioz.

Lehen-lehenik apuntatzen ditut buruak eman ahala eginkizunak zein diren, agendan ere

begiratuta: asteleheneko eskola prestatu, ikasleentzako materialak gela birtualean eskegi,

Leizarragari buruzko artikulua bukatu, eta abar. Gero albo batean jartzen dut eginkizun bakoitza

egiteko daukadan azken eguna. Eta geroago borobil gorri batez markatzen ditut ari naizen

egunean egin nahi ditudanak. Eta, txikitan bezala, eguneko unerik goxoena, paroxismoa, dator

egitekoa egin eta gorriz marratu ahal ditudanean.

Lan hori guztia hartu eta gero datoz kontuak.

Astelehenerako, senar ohiak deituko du semea entrenura ezin eraman dezakeela esateko.

Astearterako amak deituko du, ea autobus geltokira eraman dezakedan halako edo holako

ordutan. Asteazkenerako alabak deituko du ea Santiagon egin behar dioten ebakuntza txikia dela

eta lagunduko diodan. Ostegunerako Hala Bedikoek gogoratuko txanda nirea dela. Ostiralerako,

ohiko tutoretzetara ezin etorri daitekeen ikasle bati ere harrera ordua emango dion, neska.

Eta dena horrela. Aste batean bai eta bestean ere bai. Entrenua ez bada, fisioterapeuta.

Autobus geltokia ez bada, hilerria. Ebakuntza ez bada, lagun bati koltxoia etxe batetik bestera

eramaten lagundu beharra. Semea ez bada, koinatua. Ama ez bada, adiskidea.

Hala eta guztiz ere, daitort, larunbat honetan berriro ere nire egitekoen zerrendatxoa

egiteari aurreko astean bezainbesteko kemenarekin ekingo diot. Azken batean, zer dut nik

berezi? Bai, bai, egia da zerrendako lerroak ezabatzea bizitzako plazer xumeen artean kontatzen

ditudan obsesibo bat naizela. Baina, gainerakoan, nire adin tartean, hau da, 30 urte ditugunetik

60 edo 65era behintzat, nireak bezalako ezusteak egunero-egunero ez dituen emakumeak altxa

dezala eskua.

Eta gero, entzun egin behar zaintzaz eta kontziliazioaz batzuek esaten dituztenak. Jakin

dezatela horiek, jakin bedi, emakumeok loari orduak kenduz kontziliatzen ditugula zaintzak

gure lanarekin.

Entzun
1 orrietatik 1 orria1

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies