SerialK | “Sembrando miradas”- Ways of Seeing | Guillermo Paniagua

SerialK | “Sembrando miradas”- Ways of Seeing | Guillermo Paniagua

Pasada la parafernalia semana santista con sus banderas a media hostia, sus desafinados novios de la muerte- aspirantes correligionarios de Patch Adams- y sus procesiones de viriles antisemitas empatizando curiosamente con el calvario de un judío protohippie, está claro que el pequeño Tomás se equivocaba. Para creer no hace falta ver y hasta resulta altamente desaconsejado para la fe apoyar sus muletillas en semejante lodazal. La pregunta que el improvisado patrón del talo y la txistorra no se hacía y que para nosotras, militantes de la herejía, obreras de la deconstrucción, nos tendría que interpelar, es si para ver hace falta creer. Cuestionar la autonomía e imparcialidad de estos pequeños capullos esféricos con raíces bien amarradas en su tiesto craneal, de esas lentes aventajadas imbricadas en una cámara oscura encargada de capturar mecánica e indiscriminadamente objetos y seres para domesticarlos bien y para observarlos mejor es, sin duda, asunto delicado. La competencia de la inmediatez, de la certeza, de lo indubitable que se le ha otorgado históricamente a la vista no se revoca de un día para el otro. En esta laboriosa lucha interrogativa de lo visible se enmarca precisamente la obra de John Berger, crítico de arte, pintor, novelista y poeta marxista fallecido el año pasado, creador de una serie documental para la BBC, Ways of Seeing (Modos de ver), emitida en 1972.

En escasos cuatro capítulos Berger construye un pequeño monumento a la visión invertida, aquella en la que las raíces de los ojos no se ramifican en la cavidad craneal buscando la humedad y la oscuridad de una cueva sobreprotectora y conservadora sino, bien al contrario, una raíces que se desparraman por el removido terreno baldío de la historia y de la sociedad. Una visión que prefiere, por tanto, el claroscuro exterior al monocromo interior, una apuesta decidida por liberar la visión del yugo de lo natural y de su socia vitalicia, la inefable intimidad, para plantarla en una tierra más fértil y mundana, el espacio público donde se enfrentan tierras comunales y fincas privadas. Así, sin caer en un sociologismo ciego a la especificidad de la manifestación artística, concretamente de la pintura al óleo que ha caracterizado el arte pictórico occidental durante más de 400 años, Berger, mirándonos siempre a los ojos, a veces tajante, a veces dubitativo, nos invita a desterrar las creencias sociales atrincheradas tras numerosas obras, fastuosas cárceles de mujeres domesticadas y cosificadas, empalagosos escaparates de pertenencias ostentosas y personificadas. Una visión fetichista del mundo codificada social y estéticamente que tendrá como progenitura mas disciplinada, en tiempos nuestros, la publicidad de masas.

Será sobre ese terreno amañado, un tanto inclinado y desnivelado, donde las grandes obras tendrán que desplegar su maestría, suerte de malas hierbas y finas estrategas empecinadas en recuperar el espacio robado por aquellas nobles y estiradas intrusas, supuestas abanderadas -para el experticia academicista- de la gran civilización. Así es como los cuadros de Caravaggio o de Rembrandt -tan bellamente filmados en esta serie- destacan por una sutil rebeldía, por un ligero desfase en su poda, nueva configuración sedienta de riegos cómplices que los jardineros plebeyos que somos nos tocará proporcionar. En ese mismo arisco terreno y con una igual necesidad de secuaces se mueve magistralmente John Berger. Una realidad social contemporánea marcada en su caso por la reproductibilidad técnica de la obra de arte -famosa tesis benjaminiana hábilmente exprimida en este documental-; es decir, por la proliferación metástasica de imágenes que fomenta un contexto de arremetidas ideológicas, de interferencias estéticas pero, a su vez, contradicción oblige, de revelaciones teóricas. Esta tensión es la que Ways of Seeing gestiona con maestría aprovechando la desmesurada secreción actual de contenidos audiovisuales para apuntalar su reflexión y evidenciar una problemática que siempre ha estado presente pero nunca tan pasmosamente. Si la obra de arte es un componente de la realidad social es ante todo porque es un elemento vivo, permeable, centrípeto y centrífugo a la vez; esto es, una entidad de carácter relacional.

Así, mediante unos contundentes ejercicios de deconstrucción y reconstrucción del sentido pictórico en los que el montaje, el campo y el fuera de campo demostrarán todo su poder narrativo y pedagógico, Berger nos hará experimentar las relaciones internas a un cuadro donde partes recortadas del todo perderán repentinamente ante nuestros ojos a la vez cobijo y sentido; donde el cuadro mismo, supuesta unidad absoluta de significado, establecerá relaciones promiscuas con el espacio que lo rodea, con otras imágenes que lo acorralan, con sonidos y demás texturas de una realidad siempre ya semantizada. Al fin y al cabo, tanto en su gestación como en su recepción las obras de arte se inscriben en una gran pelea donde este marxista británico nos invita a participar. Una apuesta teórica y política que, en unas increíbles escenas, saldrán por los poros de su cuerpo encorvado, apasionado, suerte de esponja orejuda de ojos saltones a la espera de ocurrencias cómplices. En una de ellas postrado ante mujeres que analizan el traslado pictórico de su condición de género oprimido; en otra, rejuvenecido junto a niños y niñas cuya lucidez y sensibilidad contrasta con -o explica- su condición de grupo etario ninguneado; finalmente, en una última, desaparecido del plano e invitándonos a romper la cuarta pared para contemplar un cuadro en silencio, sin parásitos colindantes que no sean los de nuestra propia cosecha.

Manteniendo un difícil equilibrio entre demolición unilateral y reconstrucción colectiva de las creencias y de la visión, con gran tacto y olfato militante, con no menos gusto artesanal y escucha jardinera, Berger logra a lo largo de esta serie documental derribar resistencias adquiridas, cosquillear rebeldías adormecidas, convirtiéndonos quizás en sujetos algo menos cándidos pero dejando en nuestras manos, eso sí, la decisión final de qué jardín cultivar.

Printzesa Transformer | “Bonbek izena dute”

Printzesa Transformer | “Bonbek izena dute”

Bonbek izena dute, Nagasaki eta Hiroshima suntsitu zutenek bezala: Little boy eta Fat Man. 1945. urtea zen eta erasoek gizaki deformatuak utzi zituzten kalean. Handik bost urtera, basakeria horren mina sendatzeko beharrak jota, Katsuo Ono eta Tatsumi Hijikata gorputz berri baten bilaketan aritu ziren eta Butoh dantza sortu zuten, ilunpeko dantza ere deitua.

Butoh gorputza eta honek kosmosean okupatzen duen lekuarekiko hausnarketa da. Inprobisatua da, asmoa ez baita pentsatzea, sentitzea baizik. “Gorputzaren bitartez hitz egitea baino, funtsa, gorputzari hitz egiten uztea da.”Gorputzaren barne bulkadak jarraitzea inkontzientea aktibatzen du eta mundu horretan gauzek ez dute izenik.

Duela gutxi Butoh ikastaro bat egin nuen eta azkenengo egunean kalera irten ginen dantza egitera. Barne-barneko mundu horretan ezezagunak diren gauzak gordetzen dira eta, agian, gauza horien forma ez da espero genuena bezain… ederra? Mota askotariko komentarioak entzuten genituen eta, nola ez, jendea erraz hasi zen mugikorrarekin grabatzen. Baina ez genbiltzan inorentzat dantzan eta aldi berean, jende guztiarentzat egiten genuen dantza. Paradoxikoa bezain arraroa. Handia bezain sakona.

Horietako egun batean, lagun batek gauzek izateko arrazoi bat behar dutela komentatu zuen. Nire galdera: Arrazoiek ulergarriak izan behar al dute? Kalean dantza egingo genuela esan zigutenean izutu egin nintzen, lotsa eta beldurra bizkarretik igotzen zitzaizkidan. – Lasai, ez daukazu zertan egin beharrik, begira geratu, soilik.- esaten nion nire buruari.

Plazarako bidea isilik egin genuen; hiria aztertuz espiak bagina bezala eta bat-batean nire azazkal batek aho baten forma hartu zuen, isilean sekretu bat oihukatuz. Imajinatzen duzu orkestra mutu bat zure burmuinean? Asia zure bularrean, udaberria genitaletan, hortzak dituen ukondoa, lastozko lepo bat. Sare baten puntatik tiraka hasi eta bertan harrapaturik dauden arrain, plastiko, lata eta hondakin guztiak agertuko dira, ederra da ez jakitea zer den barrukoa. Hala gertatu zen. Plazara iritsi eta plaza ginen.

Beste lagun batek zera esan zuen: <<Ezagutzen ez ditudan barneko gauzekin topo egiteak beldurra ematen dit>>. Beste batek erantzun: <<Niri ezezagunak diren barneko gauzekin topo ez egiteak ematen dit beldur>>.

Ez dakit zenbat denbora egon ginen kalean disolbaturik. Ez dakit nola heldu ginen heldu ginen lekuetara, elkarren arteko dantza indibidual ero batean. Hogei ginen. Hogei bonba, bakoitza bere izena eta historiarekin, munduaren historia osoa gu inguratuz, harekin korapilaturik. Eta han, korapilo horiekin dantzan, bat-batean gauzek zentzua hartu zuten. Oraindik ez dut egun horren arrazoia hitzetan topatu, ziur aski, denbora laburrean horrek ez baitauka betebeharrik, ez du gizartea eraldatuko. Baina liluragarria da ispilu bihurtzea eta gizartearen erretratu bat islatzea.

Denborarekin gauza guztiak punturen batetan gelditzen dira: Little boy eta Fat Man, kalean egindako dantza, Miguel Angel, Maddalena, Natalia, Ana, Ainhoa, haien arbasoak, haien hiriak, hirien zuhaitzak, logelak, telebistak, posterrak, zauriak, hitzak, eroritako hortzak, hildako inurriak, denak. Eta informazio guzti horren artean dantza, izenik gabekoa, deformatzen duena. Eta deformazio horretatik, espero gabe, aldaketa bat, zauri sendatu bat. Ez al da ederra zentzugabekeria hori?

Txinaurrien Hozkadak | “Borrokarako dei eginaz irrintzi bat dabil”

Txinaurrien Hozkadak | “Borrokarako dei eginaz irrintzi bat dabil”

Borrokarako dei eginaz zebilen irrintzia. Jatorria, auskalo. Zugarramurdi, Anboto, Sara, Mairulegorreta… Erre nahi izan gintuztenen oihuen gainetik entzun zitezkeen sorginen algarak. Euskal Herriko gazteriari zuzendutako mezua zen. Mezu subertsiboa. Helburua, bakoitzaren suaz mundo osoa lehertarazteko indarra izango zuen sutea osatzea. Su txikiz, sute erraldoia. 

Eta horrela abiatu ginen ehundaka gazte Oiartzunera. Prozesio erlijiosoak protagonista izan ziren egun horiek gure prozesio propioa egiteko erabiltzea genuen buruan, gurutzeak eta dolu jantziak trecking zapatilak eta Quechua kanpin- dendengatik ordezkatuz, noski. Errutinaren zama atzean utzi eta gazte topaguneari atxikitutako ilusioak betetzera gindoazen: hitzaldi edo mahainguru interesgarriren batean parte hartu, kontzertu eskaintzaz gozatu, juerga itzela bota, Euskal Herriko beste txokoren bateko norbaitekin ligatu… Aurretik sumatu ezin daitezkeen zenbat gertaera ezkutatzen dituzten topaguneek!

Aipatutako errutinaren zamak forma berezia hartzen du gazteontzat, baina are bereziagoa egiten du egoera Euskal herriko gazteontzat. Txoko bakoitzean, gazte bakoitzak pospolo bat pizten du bere egunerokoari aurre egiten lagunduko dion berotasuna eskuratzeko. Baina, jakina da suak ezinezkoa duela erregairik gabe bizirautea. Batzuen helburua erregairik ez dela existitzen sinestaraztea izan da betidanik, eta hori argi izanik, berebizikoa bilakatzen da erregaiak soberan ditugula gogorarazten diguten horiekin topatzea noizean behin, hartuemanek eta sinergia berriek erakusten baitigute non aurki ditzakegun hain preziatuak diren erregaiak. 

Erregaia dugu lan militante nekaezina. Astebetez lo- orduei uko egin eta gazteon topagunea aurrera ateratzen ahalegin amaitezinak egiten dituen horri ea zer moduz dagoen galdetzen diozu, eta hark, begi- zuloek aurpegia konkistatzen dioten bitartean, primeran dagoela erantzuten dizu, konplizidate keinu bat eginez. Auzokideari segurtasun txanda egokitu zaigula esaten diozu, larunbatean, kontzertuen bitartean. Erantzuna, amorrua disimulatuz, ezezkoa esaten ez dakienarena izango da, konpromisoa ukaezina baita. 

Erregaia dugu osatzen gaituen kontraesan bakoitza. Barrenak astindu zizkigun kontraesanak garela zioen mezuak, zalantzek zeharkatzen gaituztela jakiteak, baina hauek gaindituz egiten dugula aurrera. Elkarlanean gainditzen dira kontraesanak, gazteon problematika ezberdinak elkarbanatzeko guneak sortuz, norbanakoaren kezkak kolektibo bilakatuz, ehundaka pertsonek osatutako asanbladetan haserre oihuak lau haizeetara zabalduz, sufritzen dugun mina politizatuz, horrela konturatzen baitgara hau ez dela koherentzia kontua, kapitalismo heteropatriarkala baizik.

Erregaia dugu dagokigun erantzukizuna. Inork ez ezarria, baina zalantzarik gabe bereganatua. Diruak mundua mugitzen duela dioten horiei guk sortutako txanponak mugituko duela argi uzteko erantzukizuna. Merkantzien aldaketarako bitarteko gisa makusoak erabili genituen bitartean, bagenekien erabili beharreko txanponak bi aurpegi zituela, batetik, borroka nazionalarena, eta bestetik, klase borrokarena. Urte luzez txertatua izandako kontzeptua eraldatu, eta moneta hori aleazio bilakatzeko beharrean ikusi gara, independentzia, sozialismoa eta feminismoak osatuko duten aleazioa. 

Eta, nola ez, erregaia ditugu gure aurretik borrokan aritu zirenek piztutako su txiki guztiak. Gazte antolakuntzak 40 urte beteko dituen horretan, mundua astintzen ibili ziren horien hitzen oihartzuna entzun genuen. Aurrez aurre hitz egin zigutenek zein euren burua ezkutatzeko beharra ikusi zutenek, aurreko garaien idealizazioan ez gaitezen erori, haiek ere kontraesan izan baitziren, eta tinko jarraitzeko eskatu ziguten. Sorginkeriak nahi duena lor dezakeen heinean, harriek ere hitz egin ziguten, hautatutako bidea egokia dela zioen eta borrokan berresten gintuen mezua helaraziz. Ezinezkoa zaigu gure jatorriari uko egitea.

Oiartzun sorginduta dagoenaren zalantza geratuko zaigu. Su txikiek sute erraldoia sortu zuten, bakoitzak bere herri zein auzotik ikus dezakeen sutea. Igande goizaldean, lagun bati esan nion begira ziezaion egunsentiari, paisai liluragarri batekin topagunea agurtuko genuela. Erantzuna, ezinhobea: <<merezi izan du ernai egoteak ordu hauetan!>>. Merezi du, noski. Merezi du gazte izanik antolatua egoteak. Merezi du su txikiek sortzen duten berotasuna mantentzeko borrokatzeak. Bulkada berriek hamaika egunsenti eraikiko dituztelako, merezi du. 

‘Mr. Robot’ y ‘Better Call Saul’ con Guillermo Paniagua

‘Mr. Robot’ y ‘Better Call Saul’ con Guillermo Paniagua

Hablamos con Guillermo Paniagua en nuestra colaboración mensual de SerialK. Esta vez nos trae dos series: “En busca del arca perdida”- Mr. Robot“La insoportable fragilidad del ser”- Better Call Saul, cuyos análisis publicó la semana pasada en su columna SerialK de halabedi.eus.

 

 

 

 

 

Entzun
Zurrumurru Askea | Eta zu, noiz hasi zinen pornoa ikusten?

Zurrumurru Askea | Eta zu, noiz hasi zinen pornoa ikusten?

Noiz  ikuskatu  zenuen pornoa lehen aldiz? Klandestinitatean izan zen? Lagunen artean? Gogoratzen al duzu? Gogoratuko al zenukeen zerk bultzatu zintuen hartara? 

Pasaden urtean “Annual Convention of the American Psycological Association” (Amerikako Psikologia Elkartearen Urteko Batzarra)-ren 125. edizioa aurrera eraman zen, bertan pornografiaren ikusketak izan zezakeen ondorioen inguruko ikerketa bat aurkeztu egin zen.

Azterketak aipatzen duen bezala, pornografia ikusten hasteko adinak zenbait jarrera sexisten sorrera baldintzatu dezake, hots, analisi honen arabera, subjektuetan garatzen diren jarrera sexistak pornoa ikuskatzearen ondorio izan daitezke. 

Ikerketa gauzatzeko 17 eta 54 urte bitartean kokatzen ziren 330 gizon heterosexual aztertu ziren, aipatutako testigantzak kontuan hartuta, pornoaren lehendabiziko esposizioaren bataz bestekoa 13,37 urtekoa izan zen. Laginaren %43,5 ikusketa ustekabekoa izan zela dio; %33,4ak aldiz, haiena berariazkoa izan zela aipatzen du eta %17,2ak behartua izan zela azaleratzen du (%6 ez zuen inolako ikuskatzearen arrazoirik informaziorik aitatu).

Honekin bat eginez, Chrissy Richardsonek, ikerketaren egileetako batek, aipatzen duenaren arabera, eskuratutako emaitzek, pornografiak gizon heterosexualetan inpaktu erreala sortzen duela baieztatzen dute. Hori gutxi balitz, emakume honen esanetan, ikusketaren ondorioak gizon hauek genero-rolekin duten ikuspuntuan eragina dauka, hori justifikatu ahal izateko, bertan lortutako datu batzuk azaleratzen ditu: ikuskatze adina geroz eta txikiagoa izatekotan, orduan eta handiagoa izango da, emakume batetiko botere harreman bat garatzeko nahia. 

Egia da, ikerketa honen emaitzak ezin direla orokortu, eta bai, egia da, porno tipologia ugari daudela, eta urteak aurrera joan ahala pos-pornoa edota porno alternatiben teoriak indarra hartzen ari direla. Hala eta guztiz ere, badakigu porno hegemonikoa (heterosexuala, matxista, misoginoa eta arrazista dena) gehien kontsumitzen dena dela. 

Ikusitakoaren arabera, porno kontsumoa nerabezaroan hasten da, gehienetan jakin-mina bultzatua, gehienetan ez-jakintasunaz motibatuta. Baina ez al da arriskutsua nerabe batek sexuarekin duen “lehendabiziko” esperientzia pornoaren eredu hegemoniko hura izatea? Ez al da beharrezkoa hauei beste aukera batzuk eskaintzea? 

Gogoan dut orain, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako azkeneko urteetan, sexualitatearen inguruko zenbait hizketaldi jaso izan genituela, hauek eskolaz kanpoko zenbait erakunde bideratzen zituzten, eta orokorrean sexuarekin loturiko zenbait kontu azaltzen zituzten (kondoiak nola jarri, noiz erabili, zer diren transmisio sexualeko gaixotasunak…). Seguruena da, honako tailertxoak edota hitzaldiak nerabeen artean zenbait duda suspertu zituztela, baina nire iritzi pertsonalean ez dira nahikoak eta orokorrean hanka motz geratzen dira.

Duela hilabete pare bat, Sumendi (Judimendi auzoan, Gasteizen, kokatzen den Gazte Espazioa), Porno Eskola deituriko tresna aurkezteaz gain, porno feministaren inguruko zenbait hausnarketa aurrera eraman zituzten. Porno Eskolaren funtsa, pornografiari buruzko gida didaktiko bat zabaltzea da, honela, heziketa sexualean hondeatuz sakonduz. 

Hortaz, kontua ez da pornoa debekatzea edo gazteei hura mugatzea, baizik eta, eskoletan, gizartetxetan, edota gazte espazioetan, honen inguruko heziketak zein hausnarketak eskaintzea.

Iturria: (03/08/2017). La edad de exposición a la pornografía podría condicionar ciertas actitudes sexistas hacia las mujeres. Europa Press. Berreskuratuta:  http://www.europapress.es/sociedad/noticia-edad-exposicion-pornografia-podria-condicionar-ciertas-actitudes-sexistas-mujeres-estudio-20170803174541.html 

SerialK | “En busca del arca perdida”- Mr. Robot | Guillermo Paniagua

SerialK | “En busca del arca perdida”- Mr. Robot | Guillermo Paniagua

2015. Diez destellos estroboscópicos, perfectamente serializados, ametrallan anónimamente el Estado Profundo. Binaria en su código y en su personalidad, la primera temporada de la serie de Sam Esmail, Mr. Robot, encauza algorítmicamente el malestar generacional.

1999. Dos conflagraciones cromáticas grafiteaban los cimientos de la cultura popular audiovisual. Expansiva con mucha onda, una estética y temática avasalladora bipolar se imponía con la obra de David Fincher, El club de la lucha, y de las Hermanas Wachowski, Matrix.

1998. Un haz de luz blanconegruno mordisqueaba aquellos mismos pilares fundacionales. Incisivo pero de mandíbula discreta, el primer y genial largometraje de Darren Aronofsky, Pi, fe en el caos, se limitaba a indicarles a sus venideras hermanas donde hincarle el diente a la bestia.

Frenemos aquí este ejercicio de arqueología cinematográfica tan insaciable como inagotable es el perseguido manantial primigenio. Ni el animé Akira (1988), ni Blade Runner (1982), pondrán fin a esta escalada invertida. Ni el manga o la novela de las que se inspiraron. La estela cyberpunk en la que timonea Mr. Robot proviene de grandes buques zarpados en los mares ochenteros, barcos cargados de sueños y pesadillas de celuloide o celulosa, pero ninguno de ellos tan potente como para hacerse cargo del origen -el arché– de este movimiento contracultural. Para eso hay que hablar de otro barco, infraestructura material, altamente motorizada, cargada de armas y dinero que ensayó su artillería en las costas del Cono Sur latinoamericano a mediados de los 70. Una nave muy peculiar que tras su exitoso estreno a manos de generaluchos y terratenientes locales recibió el visto bueno para surcar mares rumbo norte y ofrecer su mercancía, ahora sí, al mundo civilizado. Un mediocre actor hollywoodiense ungido emperador de las galaxias y una dama de tanto hierro que reprimía al carbón se encargaron de aupar este crucero del amor a la fama mundial. Empapado de un brebaje con burbujas financieras e inmobiliarias, humanas y herméticas, el neoliberalismo globalizado, así bautizado, se despedía de la fragata y se montaba en el drone. Tras el game over setentero y el posterior formateo del disco duro soviético una nueva partida empezaba para los movimientos contraculturales.

Este es el sofocante contexto en el que se nutre y debate Mr. Robot. Vástago ejemplar de otra generación perdida, la serie de Sam Esmail explora con talento el registro del thriller psicológico, político-conspirativo, de la mano y mente adiestrada de un joven hacker bipolar, Elliot, comprometido con la destrucción de una ignominiosa trasnacional financiera. Como hiciera Utopia, una de las mejores series de este principio de siglo, Mr Robot, aunque a ritmo más sosegado, narra una historia compleja, con giros exigentes y estética sofisticada que salvo en una segunda temporada un tanto confusa y pretenciosa, logra retratar clínicamente la sádica normalidad del sistema y la fría excepcionalidad de un grupo de jóvenes decididos a subvertirlo. Las vicisitudes de una resistencia computadorizada alejada del calor de las masas combinadas a los disturbios psicológicos de un protagonista alejado del calor del hogar serán los explosivos ingredientes narrativos de esta batalla desigual, un tanto desesperada, embebida de geopolítica y de soledad sistémica.

Y es que, como apuntábamos en anteriores entregas, las alambicadas estrategias de supervivencia en un mundo de la pena (y del) capital ofrecen un panorama tan desesperante socialmente como jugoso narrativamente. Si la mayoría de las grandes propuestas seriales ponen el acento crítico en una pesadumbre generalizada, normalmente centrada en individuos descolocados y mortalmente heridos, con Mr. Robot pasamos a la ofensiva, con un malestar encauzado por un relato de guerrilla cibernética anticapitalista, emburbujada, eso sí, y conspirativa, cómo no, fiel síntoma de un momento histórico donde el personaje principal del relato emancipador- las masas trabajadoras- fue expulsado de una ecuación revolucionaria, al parecer, demasiado difícil de resolver. Mientras, en el mar, la utopía organizada sigue a la deriva en aquellas diminutas balsas en las que las fragatas neoliberales convirtieron el arca del Che.

En fase con este mar turbulento, Mr. Robot se impondrá a buen seguro con su oscura y rebelde belleza como un exponente serial de culto insoslayable en venideras tentativas arqueológicas del cyberpunk. Mientras, por nuestra parte y desde nuestra propia balsa, no nos queda más para ofrecer que un jugueteo final con nuestra propuesta inicial y esperar al menos que aquellas futuras escaladas al revés se escriban desde la indiscreta luz del día, en una plaza pública atiborrada de cuerpos anónimos pero de rebosante personalidad, plenario bullicioso e intergeneracional con algo de ritmo y, sobre todo, en un estado profundo de bienestar. De la conformación de este akelarre, gran timonel de un arca reconstruida, dependerá la irrupción protagónica de las masas en la cultura popular audiovisual.

Memoriaren Arrakalak | Feminismoaren irakaspenak

Memoriaren Arrakalak | Feminismoaren irakaspenak

Martxoaren 8an mugimendu feministak irakaspen ederra eman zigun, milaka pertsona biltzeaz gain, mundua gelditzeko kapaz zela erakutsi baitzuen. Egia da heteropatriarkatuaren aurkako borroka luzea izango dela, baina mugimendua indartsu dator eta ikuspegi hegemonikoa bereganatzeko gai izan da.

Abortuaren aurkako borroka pizgarria izan zen mugimendua berritzeko eta, modu berean, belaunaldien arteko topagune bihurtu zen. Borroka hori behin irabazita, mugimenduak aurrera jarraitu zuen, emakumeen zapalkuntzaren hamaika aurpegi azaleratuz: soldata-arrakala, bortxaketak, erailketa matxistak…Ezkerrak, eta, oro har, gizarte mugimenduek asko dute ikasteko. Mugimendu feministaren gakoetariko bat izan da bizitza erdigunean jartzea, horrela, eguneroko zapalketak zein erresistentziak agerian geratu dira. Bidenabar, borrokatzeko erak berritzeko beharra eta aniztasunaren balioa erakutsi ditu. Urte gehiegi daramagu prozesio zibikoak antolatzen eta betiko leloak behin eta berriro errepikatzen.

Eta gizonok, zer? Ondo dago martxoaren 8ko manifestazioetara joatea, halere, ez du ezertarako balio gure pribilegioei muzin egiteko prest ez bagaude. Ez da erraza onartzea, baina zapaltzaileak gara, eta bada garaia gizontasun eredu hegemonikoa deseraikitzen hasteko. Kontraesanak kontraesan, eguneroko rolak aldatu behar ditugu, besteak beste, jarrera matxistak alboratu eta salatu, edo zaintza-lanak gure gain hartu. Finean, pertsonala politikoa da, eta ezinezkoa da gizartea aldatzea gure bizitzak aldatzeko borondatea ez badugu.

Printzesa Trasnformer | Askatu tragoa eta egin dantza

Printzesa Trasnformer | Askatu tragoa eta egin dantza

Duela gutxi maisu batek hala esan zigun: Aktibatu dezagun emagin burua, uso hankekin zapaltzen duena, edozein gauzarekin liluratzen den burua… Esaldi horrek pentsatzeko era ezberdina eskaini zidan. Liluragarria.

Gasteizen jaio nintzen eta zertxobait badakit hiri honi buruz. Hiri bakoitzak bere idiosinkrasia dauka eta definizio zehatz baterako hitz zuzenak ezin aurkituz, esan dezaket erraz identifikatzen ditudala Gasteiztar jokamolde asko. Beste askok ihes egiten didate. Duela gutxi taberna batean, antzaz gazteleraz gutxi edo ezer ez zekien tipo bat agertu zen. Zigarro bat eskuan, ondoan zeuden bi tipori sua eskatu zien: “Sorry, do you have a lighter?” Bi tipo horiek, harresi bat aurrean jarri izan balute bezala, galdera ikurra galdu duen “Que” zuzen batekin erantzun zuten. “Lighter”, errepikatu zuen atzerritarrak eta gestuekin agerikoa zena irudikatu zuen. Tipo horrek sua nahi zuen eta hasieratik argi zegoen. “Si me dices mechero, pues a lo mejor….” Eta begitarteko ximurrak bor-bor egiten zuen bitartean, harresi eraikitzaileek sua eman zioten. 

Leku baten esentzia galtzen ikustea tristea da. Ez dut imajinatu nahi mundua aireportu bat bezala izango balitz. Aireportuetan bertako produktu ugari aurki ditzakegu, baina souvenir horiek kenduz gero edozein hiriko aireportua izan daiteke. Askotan esentzia zer den galdetzen diot nire buruari. Esentzia hori ez galtzeko, geure burua babestu behar al dugu? Harresiak eraiki behar al ditugu arrotza denak gurea kutsa ez dezan?

Lurralde inbaditu batek identitate baten beharra dauka eta horrezkero haren kultura eta hizkuntza sendo babestuko du. Baina mundu globalak aurrera darrai, jendea lekuz leku gero eta gehiago eta gero eta azkarrago mugituz. Zenbat artalde bezalako turista multzo ikusi ditugu inoiz barneratuko ez duten informazioa entzuten, inoiz ikusiko ez duten argazkiak ateratzen? Hau mugikortasun horren karikatura besterik ez da, mutur bat. Hona hemen kontrastea, etxekoa eta arrotzaren artekoa. Eta tartekoa? Agian, oreka kontraste oso markatuen arteko harremanetik sortzen da, agian oreka kontraesanen linboan mugitzen da.

Edozein jarrera akzio baten erreakzioa izaten da beraz, kanpokoari harresi bat jartzea naturala bihurtzen da. Baina idiosinkrasiek ematen dizkiguten identitateak batzuetan gehiegizkoak dira eta errealitatea bera sentitzeko gaitasuna deuseztatzen digute. Euskalduna naiz eta harro nago. Bai, ni ere harro nago baina, zerk harrotzen nau? Eta, zer da arrotza izatea? 

Lainotzen gaituzten jarrerek ez digute emagin buru batekin jokatzen uzten. Bizitzan aurrera egin ahala, inozentzia eskuetatik erortzen zaigu hondarrezko tontor bat eskuen artean desegiten den moduan. Eta liluratzeko gaitasuna gero eta urriagoa da, gero eta urrunagoa. Zenbat harresi jartzen diogu buruari garena defenditzeko, mugak babesteko? 

Gasteiz, ciudad de curas y militares. Orainean nola jokatu historiak gure gainean jarri duen pisuarekin batera? Noiz arte heldu behar diogu mentalitate ustel bati? Gurea al da? Ezinezkoa da iragana ukatzea baina oso posiblea da burua irekitzea. Begitartera eraman atentzioa eta lasaitu, ximur zuzen hori askatu eta ea zer etorriko den ikusteko prest egon, adi. Iradokizun bat: askatu tragoa eta egin dantza.

SerialK | “La insoportable fragilidad del ser”- Better Call Saul | Guillermo Paniagua

SerialK | “La insoportable fragilidad del ser”- Better Call Saul | Guillermo Paniagua

A pesar de que el tránsito de la normalidad a la excepcionalidad resulte por definición algo, como poco, excepcional, la gran capacidad de algunos mitos, concretamente la del self made man o de su versión rimbombantemente empoderada, la de los superhéroes, es de hacernos creer precisamente todo lo contrario. Pilar ideológico del capitalismo en general y de su versión neoliberal en particular, el culto al poder y a la libertad desacomplejada e incondicionada del individuo emerge mágicamente tras una operación de prestidigitación a la que poco importa el escamoteo de conejos o de monarcas de cartón. Ambiciosamente psicótica, lo que pretende y en gran medida logra es nada más y nada menos que hacer desaparecer el mundo. Se construye así un relato donde junto a animales orejudos y naipes marcados unos cuantos millones de humanos quedan flotando en un misterioso éter, desprendidos de toda atadura terrenal y social, sin gravedad alguna que no sea la del tono de una conciencia machacona que repite sin cesar: ¡si quieres, puedes!

Pero resulta que como brillante y tragicómicamente demuestra Vince Gilligan en Breaking Bad y aún más intensamente en su precuela Better Call Saul, si hay algo reacio a eclipsarse es justamente el mundo. Para convencernos de ello, de la cabezonería de un continente obcecado en hacerse cargo de sus contenidos, qué mejor que contar la tortuosa historia de aquel abogado, Saul Goodman, ilustre asesor del ya legendario profesor de química de instituto convertido en capo de la mafia, máximo exponente -más si cabe que su cliente- de la figura del antihéroe tan característica de la narrativa serial contemporánea. Un personaje patético, entrañablemente bufonesco, que tropieza una y otra vez en su peculiar recorrido profesional y sentimental, y con el que nos reiremos a veces de él, muchas otras del mundo y siempre de los ilusos que bajo el hechizo del amo prestidigitador le otorgaron fecha de caducidad. Un personaje genial mediante el cual el creador de esta serie logra retratar con maestría la falacia ideológica del todopoderoso individuo convirtiéndola a su vez en un fantástico operador del relato cinematográfico serial.

Comprometido en exprimir narrativamente esta aberración, Vince Gilligan sumará a la figura cínica del “perdedor” que no se asume -el mal llamado idealista- dos otras variantes del cinismo contemporáneo: la del “perdedor” que sí se asume -el mal llamado realista- y la del ganador que no lo hace -el bien llamado paranoico-. Estos dos personajes -respectivamente, Mike, el cobrador de aparcamiento que no dudará en hacerse mercenario con tal de mantener a su nieta y nuera, y Chuck, el brillante abogado hermano mayor de Saul recluido en su casa por una supuesta hipersensibilidad electromagnética- conforman junto al abogaducho una constelación de extraños mosqueteros a años luz de sus biempensantes precursores, agujeros negros capaces de aspirar y desintegrar hasta a la más sensata, firme y profesional, Kim, en su lógica autodestructiva. Una espiral de inevitables interacciones, de pequeños acontecimientos cuyo fatalismo queda formalmente expresado, al igual que en Breaking Bad, mediante unas escenas introductorias -de belleza apabullante- en las que se introduce una situación de tensa clama que el capítulo se encargara de explicar y dramatizar. Todo está ya escrito en este mundo absurdo, el de ositos flotando a la deriva en una piscina particular, el de zapatillas que cuelgan de cables eléctricos en el desierto, siempre filmados desde encuadres y colores tan improbables como la historia misma que borbotea en su seno. Improbabilidad y absurdidad por un lado, inevitabilidad y normalidad por otro, polos que expresan una contradicción irresoluble, la que proviene de la fricción cotidiana entre seres vulnerables y un mundo de hormigón que ellos mismos se encargan de apuntalar.

Así, la vulnerabilidad, eje en base al cual se construyen todos los personajes de esta serie, se convierte en motor del descalabro dramático, en la responsable de un universo que como los ositos anda la deriva y como las zapatillas cuelga de un hilo. En efecto, a una humanidad de seres sin superpoderes, indefensos, mortales al fin y al cabo, a los que se les niega estructuralmente algo tan vital y urgente como el reconocimiento de su vulnerabilidad – por no hablar del acceso a los dispositivos de cuidados intensivos y recíprocos que ello requiere-, a una humanidad así, pues, no le queda mucha más opción que la del desvarío colectivo. Las escenas de Saul con su hermano, las de Kim con Saul o las de Mike con su familia, sin duda las más soberbias de esta serie, marcan un contrapunto de tierna serenidad aunque estructuralmente siempre inacabada, frustrada en este estrafalario universo, el nuestro y el de Gilligan.

En ello reside, y con eso terminamos, la gran proeza de este relato serial. Presentar las variantes del cinismo contemporáneo como grito de desesperación, lógico, casi inevitable para una individualidad pretendidamente autosuficiente pero que en los hechos clama por la necesidad de reconocimiento, no de su éxito sino de su fragilidad.

Txinaurrien Hozkadak | “Jakintsuaren atzamarra”

Txinaurrien Hozkadak | “Jakintsuaren atzamarra”

Martxoak 3. Egunaren edozein irakurketak antzeko eskema jarraitzen du: lehenik, ariketa matematiko bat, irakurketa egiten den urteari 1976 kendu eta sarraski hartatik zenbat urte pasa diren adierazten da. Ondoren, erahildak olangileen izenak aipatze ndira, banan-banan, oroitzen eta goraipatzen ditugunaren seinale. Jarraitzeko, orduko eta egungo egoeren arteko pararelismoak aipatzen dira, idazlearen edo honek ordezkatzen duen kolektiboak izan dezakeen subjetibotasuna txertatuz. Azkenik, borrokarako deia. Aktibatua dagoenarentzat, aktibotasun hori mantentzeko deia. Aktibatua ezdagoenarentzat, aktibatzeko deia.

Martxoaren 3ko irakurketen analisi sinplista eta iraingarria litzateke azken hau. Eskema soil bat, barren guztiak ezkutatzen dituena. Esaera batek dio jakintsuak ilargia seinalatzen duenean, inozoak atzamarra begiratzen duela. Atzamarra aztertzera garamatza atariko sasi-analisi horrek, eta bada garaia ilargiraino salto egiteko.

Lehenik, ariketa matematiko horrek urteetan zehar pilatutako ekipajearen pisua du emaitza gisa. Badira 1976tik atsekabez eta amorruz urteak zenbatzen dituztenak, garaiko enpresetan borrokatu zuten langileak, patronalaren txantaiak jasan zituztenak, egun garai hartako zauriak miazkatzen jarraitzen dutenak, noizbait itxiko direnaren esperantzaz. Badira garai hura bizi ez zutenak, baina egun hartan gertatutakoaren kontakizunetan oinarritzen direnak indarrean dirauen erregimen berdina identifikatu eta inposatutako kateak birrinduko dituen borroka aktibatzeko.

Ondoren, erahildako langileen izenak ez dira inoiz alferrik aipatuko. Baziren euren bizitza jokoan jarri zutenak langile klasea abangoardia izan zedin, borrokan eginiko urrats bakoitza Euskal Herria askatzera bideratu zutenak. Badira izen horien atzean zeudenen erahilketen ondorioz errotik aldatu izan diren bizitzak, 15, 33 edo 40 urteren ostean justizia eskatzen jarraitzen dutenak eta kare biziaren gainean eraikitako beldurrezko museoei aurre egin behar dietenak, memoriaren izenean.

Jarraitzeko, paralelismo bakoitzak borrokan berresten gaitu. Badira garai hartan zapaltzailea bere espresio guztietan seinalatu zutenak, klase, nazio eta genero zapalkuntzak identifikatu eta horien erruduna ahultzeari ekin ziotenak. Badira borroka hauei ekin ziotenek arrazoia zeukatela dakitenak, eta oraindik ere arrazoia daukatela diotenak, 42 urteetan jasandako zartada bakoitzetik ikasi eta makurtu gabe dihardutenak.

Azkenik, egunaren edozein irakurketak jarraituko lukeen eskema berdinarekin amaitzea litzateke egokiena, borrokarako hamaikagarren deia eginez. Aktibatua dagoen jendeari mezua bidaltzen diotenek jakin dezaten azken hauek euren ondoan jarraituko dutela, ez dezaten etsi euren saiakeran. Aktibatua ez dagoen horri dei egiten diotenek jakin dezaten esfortsu horrek merezi duela, nahiz eta emaitzak agerikoak ez izan, arrakastarik gabeko deialdi bakoitzak garaipen kutsu txikia ere baduela, eta pelikula batean agertzeko antolatutako asanbladatik kaleak astintzeko asanbladara igaroko garela. Finean, borrokak bizirik iraun dezan ezinbestekoak direla.

Baziren ilargia erakutsi zigutenak, eta badira hau erakusten dihardutenak. Martxoaren 3ko sarraskia burutu zuten berdinek atzamarra erakutsiko digute, ilargia jabetza pribatu bilakatuz eta bandera arrotz baten atzean ezkutatuz. Kasualitatea ala ez, Martxoaren 2ko gaua ilargi beteak argituko du aurten. Zaila izango zaie, hortaz, gure arreta desbideratuko duen atzamarrik topatzea.

Bazirelako, badirelako, eta zorionez, izangodirelako, Gora Martxoaren 3a!

 

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies