Josu  Aranbarri  (Zadorra  Bizirik):  “Araban  ibaien  egoera  gero  eta  txarragoa  da”

Josu Aranbarri (Zadorra Bizirik): “Araban ibaien egoera gero eta txarragoa da”

Elorriagako depuradorak ur zikinak botatzen dabil Zalburuara. Aspaldiko arazoa da, depuradora zaharkitua geratu delako. Hala ere, arazoa ez da Elorriagakoa soilik, Zadorra Bizirik-eko Josu Aranbarriren arabera berdina pasatzen da Arabako udal txiki askotan. Bere ustez Arabako ibaien egoera gero eta txarragoa da eta konponbideak bilatzen hasteko ordua da. 

Entzun
Axier  López  (Argia):  “Isuna  atzera  botatzeak,  polizia  grabatzea  gure  eskubidea  eta  beharrezkoa  dela  erakutsi  du”

Axier López (Argia): “Isuna atzera botatzeak, polizia grabatzea gure eskubidea eta beharrezkoa dela erakutsi du”

Axier Lopez kazetariari ‘mozal legea’ ez betetzea egotzita jarri zioten isuna kendu egin dio Espainiako Gobernuak. Martxoaren 13an epaiketa egitekoak ziren, baina ez dute egingo; Javier de Andres Espainiako Gobernuaren ordezkariak isuna kendu du. Lópezekin hitz egin dugu HIZPIDEA magazinean.

Entzun
[Iritzia]  “Krask”  -Alaitz  Andreu-

[Iritzia] “Krask” -Alaitz Andreu-

Tipulina txikitzen ari nintzela, XXI. mendean gaudela esan zidan lagun batek, ez dagoela horretarako (berdin du zertarako) eskubiderik, hirugarren mundukoa dirudiela gertakizun horrek. Tercermundista dela.

Isilik geratu nintzen, baina tomatea txikitzeari ekin nionean galdetu nion, lasai, ea zer duen XXI. mendeak XIX.ak ez duenik; ea XXI. mendea eta hirugarren mundu deitzen dion hori bateraezinak ote diren, ea balizko hirugarren mundu horretan ez al dauden XXI. mendean; ea zergatik uste duen hemen eta orain hain onartezina den hori hirugarren mundu deitzen dion horretan normala dela, eta, beraz, onargarria edo. Komentario xenofoboa eta klasista zela esan nion. Irainduta sentitu, eta alde egin zuen etxetik.

Irratia piztu nuen orduan; martxoaren 8a zen, afalordua. Bost minututan hamar bat aldiz entzun nuen oraindik hitza, eta iruditu zitzaidan oso lotuta daudela aldarrikapen feministak eta oraindik hitza. Galdera hau da, ordea: noiz eta non ez da hori gertatu?

Badakit berdintasun faltsuaren ideiaren aurkako argudioak emateko erabiltzen dela hainbestetan oraindik terminoa. Anestesiatuta edo zapalduta edo eroso dauden horien begi-belarriak ireki nahi ditugula. Nekatu egiten nau, ordea. Oraindik hitza desagerraraziko nuke diskurtso horietatik, eta aspalditik hitza sartu. Izan ere, ez gaude aspaldiko emakume haiek baino askoz ere hobeto, gure amonak baino askoz ere hobeto. Ez gaude Mexikon, Marokon edo Indian baino askoz ere hobeto. Heteropatriarkatuaren moldeak ezberdinak dira han-hemen; batzuetan gogorragoak, besteetan ikusezinagoak. Silikonazko titiak oso ikusgarriak izan arren.

Aguakatea zuritzen hasi nintzen, eta pentsatzen hasi guztion gunea omen den kalean zer gertatzen den. Eta ez naiz bortxaketez ari.

Emakume izendatu gaituztenok badakigu, ondo jakin ere, kaletik goazela, edozein tokitan eta edozein ordutan, baita goizeko 12:00etan ere, gure paseoa moztuko duen oihu bat bota diezaguketela. Oihua edo marmarra edo arnasestua. Badakigu hori gerta daitekeela, eta gertatu ere gertatzen zaigula, baina garrantzirik gabeko erasotzat hartzen delako susmoa daukat; are, emakume batzuek ez dute erasorik identifikatzen hor. Izan ere, gizonen gustukoak izateko eta haien zakilak xurgatzeko jaio gara.

Aguakatea tenedorearekin zapaltzen hasi nintzen, indarrez, ore homogeneoa sortu zen arte. Baliteke, aguakatea beharrean, beste zerbait eduki izana buruan. Bai, antzeko forma duen eta batzuei boterea ematen dien horretaz ari naiz.

Bada, kalean gertatzen diren ahozko eraso ustez garrantzirik gabeko horiek gizarte honen matxismoa erakusten dute; baliteke erakusgarri ohiko eta, aldi berean, nabarmenenetako bat izatea. Izugarria baita, lanera, supermerkatura edo tabernara noala, edo pasieran, gizonezko batek edo batzuek pentsatzea bere gozamenerako nagoela ni hor, oinez, minigona edo prakak soinean, burua nahi dudan tokian dudala, pozik, triste edo haserre, eta gizonezko horrek edo horiek nire hausnarra moztea, nire gorpuzkera eta janzkera epaitzea, nire arreta desbideratzea, nire gorputza erabiltzea eta ni neu zapaltzea. Horrelakoak gertatzen zaizkidanean, tentsioa sentitzen dut, giharrak tenkatzen zaizkit, txinpartadun fluxu moduko bat igotzen zait sabeletik gora, haserretu egiten naiz, baita urduritu ere, eta zer edo nola erantzun pentsatzen hasten naiz. Batzuetan, erantzun egiten diet, eta oldartu ere egiten zaizkit. Gehienetan, baina, ez dut ezer esaten. Batzuetan, ez dudalako nire tentsio-egoera areagotu nahi izaten, edo ez dudalako jasaten erantzun-beharra edukitze hori, eta, beste batzuetan, gizon hori edo horiek urrun egoten direlako erantzuna prestatzen dudanerako; urrun, pozik, boteretsu, emaztearenganako bidean jainko.

Horrek horrela gertatzen jarraitzen duen bitartean, matxismo basatienaren mende egongo gara, matxismoaren bene-benetako isla baitira eraso mota horiek. Gaur eta hemen.

Bada, horren inguruan pentsatzen ari nintzela, aurretik txikitutako tipulina eta tomatea bota nizkion tenedorearekin hain sutsu zapaldu nuen aguakate-oreari, eta gatz eta olio pixka bat erantsi. Guztia nahastu, eta tostada egin berrian zabaldu nuen. Krask, krask, krask.

Entzun
[Iritzia]  “Euskal  grafia  zer  den”  -Blanca  Urgell-

[Iritzia] “Euskal grafia zer den” -Blanca Urgell-

Duela pare bat egun interneten, Zuzeu-n, bere burua euskara irakasle bezala aurkezten duen Beñi Agirre delako baten artikulu bat irakurtzen ari nintzen, “Identitate estereotipoak eta umorea” izenekoa, “Euskalduna naiz eta zu” programa polemiko ospetsuaren harira. Gaiak nazkatu eta amorratuta nengoen ordurako, baina, badakizue, morboak katibatzen gaitu batzuetan.

Irakurtzen ari nintzen, bada, eta hara non honako esaldi hauekin topo egin nuen: “Esan gabe doa ez nik, ezta euskaldun gehienok ere, ez genukeela onartuko espainiarren identitatea iraintzea familia izen edo antroponimiakoak baliatuz. Nahiz eta eurek lizentzia historikoa hartu izan duten euskal abizenak desitxuratzeko sistematikoki: Agirre beharko lukeena Aguirre inposatuz edo Zubiri frantsesez Çubiri ematen dutenean”. Ai, ene! diot nik.

Beñi estimatua: Aguirre idazkera eta Çubiri idazkera ez dizkigu inork inposatu: guk geuk erabili ditugu, nahita, gutxienez XIX. mendearen bigarren erdialderaino. Mende hartan euskaldun batzuei —kanpotar zuhur gehiagori bezala— otu zitzaien ga, go,gu era batera eta gue, gui bestera idaztea ez zela ona, eta berdin ça, ço, çu, ce, ci eta hitz bukaeran z-z idaztea ere ez zela zentzuzkoa; hortik dator, azken batean, euskarak izatea Europako grafiarik logikoenetakoa: idazteko tradizio gutxi eta zatikatua izanik, azkenean XX. mendean horrelako ideia zuhurrak garaile irtetetik eta gure grafia modernoa berri-berria eta zentzuzkoa izatetik.

Tradizio handiaren pisutik libratu ezinak desegoki bilakatu du, alderantziz, ingelesaren grafia, adibidez. Denok dakigu ingelesez idaztea eta ahoskatzea ez datozela bat, eta  letrek —batez ere bokalek— ahoskera aldatzen dutela hitz batetik bestera. Halere, ingelesdunek tradizioari atxikita jarraitzea nahiago izan dute, honek hizkuntzaren irakaskuntzan daukan eragina gorabehera. Gai polemikoa dute, noski, baina askorentzat grafia ustez “desegoki” hori ingeles grafia da, eta ezin da bestela izan euren ustez.

Beraz, Beñi estimatua, Aguirre eta Çubiri antzinako grafia horiek, nahi bezain desegokiak izanik ere, oraingoak bezain euskal grafiak dira: euskal grafia zaharrak, nahi bada, baina euskal grafia, dudarik gabe. Azken batean, ikasleei esan ohi diedanez, euskal grafia da euskaraz idazteko euskaldunok, noiznahi dela eta nolanahi ere dela, euskara idazteko erabili duguna edo erabiltzen duguna.

Tertulia  |  “Martxoak  8.  Orainaldia  eta  etorkizuna”  Negeak  eta  Guet  eragile  feministekin

Tertulia | “Martxoak 8. Orainaldia eta etorkizuna” Negeak eta Guet eragile feministekin

Martxoak 8. Orain dela 160 urte, 1857ko martxoaren 8an, ehungintzan ziharduten emakume langile ugari New Yorkeko kalera atera ziren, zeuzkaten lan baldintza negargarriak salatzeko. Mugimendu ugari sortu ziren data horren izenarekin, dataren eguna modu sinbolikoan zabaldu eta XX. hamarkadan Emakume Langileen Nazioarteko Eguna izendatu zen Martxoaren 8a. Baina ez dugu hainbeste atzera egingo eta ez gara hain urrutira joango. Etxean geratuko gara ARABA HIZPIDE magazinean, gasteizen, eta egungo egoera aztertuko dugu. Horretarako, aste honetan lanean dauden eta gazte feministon Astea antolatu duten bi eragile gonbidatu ditugu gurerara: Negeak-eko Irati León eta Guet-eko Irati Zubizarreta, orainaz baina batez ere etorkizunaz hausnartzeko.

Entzun
[Iritzia]  “Pertsonen  egia”  -Jaione  Agirre-

[Iritzia] “Pertsonen egia” -Jaione Agirre-

Gaur martxoaren 8a izanda, ezin nuen beste ezertaz hitz egin pertsonei buruz baino. Bai, ez naiz erratu, pertsonez ari naiz, emakumeak pertsonen erdia baikara.

Joan den azaroan “Zer da egia?” iritzi artikulua irakurri nion Anjel Lertxundiri eta zirrara eragin zidan. Natalia Gizburgen liburu baten hasieran oinarritzen da, zeinetan egia jakin nahi duen emakume bati gizon batek “zer da egia?” galdetzen dion eta, Lertxundik dioen moduan, galdera horrekin egia “konkistatzeko aukerak zirtzildu zizkiona”. Lertxundik labur eta zuzen argitzen du, mespretxua daukala galdera horrek bere barruan, emakumearen sentimendu, sufrimendu eta beharrek ez dutela “begirunerik” gizonaren bizitzan. Biktimak biktimagilearen egia baino ez duela, berea ukatu egiten baitzaio.

Nire iritziz hor dago pertsonen egia. Pertsonen erdiek, emakumeek, beti beren burua justifikatu behar dutela: (etxean nahiz kalean) lan egiteko edo ez egiteko, guraso izateko ala ez izateko, horrela edo beste honela janzteko, jokaera hau ala beste hau izateko, horra iristeko ala ez iritsi nahi izateko… Eta justifikatu behar dute pertsona guztien aurrean.

Urtean behin “lagatzen” digute hori aldarrikatzen emakumeoi, niri iritzi apalean… Urtearen beste egun guztietan (364 edo lau urtetik behin 365ean), geure buruari buruzko azalpenak ematen aritu behar izaten dugu emakumeok, pertsonen erdiok, gizateriaren erdiak… Nekagarria da, baina ezin dugu etsi, zeren gizateria ez da nekatzen esplikazio horiek eskatzen, gure egia ukatzen…

Entzun
Oier  Araiz  (Brindiseko  3ak):  “Topa  30  urtez  egin  da  Tafallan;  herritarrek  ez  dute  epaiketa  ulertzen”

Oier Araiz (Brindiseko 3ak): “Topa 30 urtez egin da Tafallan; herritarrek ez dute epaiketa ulertzen”

Tafallan, euskal presoen eta iheslarien aldeko topa egin zuten uda partean. Orain, aurreikuspenak gainditu eta topa bat egiteagatik hiru pertsona epaitegira joan beharko dira. Baina eskaerak, topa batengatik, ez dira batere txikiak: 2 urteko espetxe zigorra eskatzen diete, besteak beste. Asteazkenean epaituko dituzten hiru pertsonetako bat da Oier Araiz eta harekin hitz egin dugu HIZPIDEAn.

Entzun
[Iritzia]  “Patria  gelditzeko  etorri  da”  -Iban  Zaldua-

[Iritzia] “Patria gelditzeko etorri da” -Iban Zaldua-

Garai batean ingenuo batzuek, Jokin Muñoz idazleak edo –aitor dut– nik neuk bezala, pentsatzen genuen euskal literatura garaikidearen nazioarteko sormarka, Munduko Letren Errepublikan ezagun egin ahal izango gintuen gai izarra, Euskal Gatazka dontsua izango zela, euskal terrorismoen inguruko fikzioa, edo, norberak bere aldetik deitzen zion bezala, Gauza (“La Cosa”).

Denborak erakutsi zigun zein oker geunden. Alde batetik, ematen zuen nazioarteko arrakastan, euskarazko literaturari tokatzen zitzaion portzentaje ñimiñoan, Amèlie ildoko nobela adeitsuek izango zutela lehentasuna (SPrako tranbia), edo euskal kostunbrismoa postmodernoki berritzen zuten produktuek (Bilbao-New York-Bilbao). Bestetik, gure terrorismoa oso txiki geratu zen XXI. mende honetako terrorismo globalaren bektore nagusien ondoan, are gehiago ETAk bide armatua utzi eta gure bake prozesu eternalari hasiera eman zion momentutik.

Baina, paradoxikoki, agian Gauza bai izango dela erdarazko euskal literaturaren salbazioa, Fernando Aramburu idazle donostiarraren Patria eleberriaren arrakastak aditzera emango lukeen bezala.

Ezin da ukatu Arambururen irrika: Gauzaren Inguruko Nobela Handia eraiki nahi izan du, jazarpenak eta hilketak etsaitutako bi familien istorioak txirikordatuz, 1980ko hamarraldiko berunezko urteetatik gaur egungo –ustezko– berrasdiskidetze uneetara arte, seiehun orrialde pasatxo erabiliz horretarako. Den-dena agertzen da: atentatuak, tortura, ETAren biktimek jasandako bullying soziala, euskal gizartearen indiferentzia, kartzela eta presoen sakabanaketa, komando baten jardunaren gorabeherak… Baina hori guztia prosa hanpatu batez aurkezten zaigu, estereotipotik apenas urruntzen diren pertsonaien bitartez, melodramaren baliabide ohikoak direla medio… Ez da harritzekoa liburua argitaratu eta horren gutxira telesail bihurtzeko akordio bat lotu izana: nobela hain da eskematikoa ezen apenas egin beharko baita gidoi sinpleenerako egokitzapen-lanik…

Obra, zer esanik ez, “ETAren garaipen literarioa” lortzeko tresna gisa sortu zen, egileak berak aldarrikatu bezala, eta baita Gauzaren inguruko “behin betiko nobela” bihurtzeko ere, argitaletxearen propagandak apalki defendatzen zuen bezala: euskal literaturak alor horretan egindako lan guztia alboratzen zen horrela, hots, Saizarbitoriak, Muñozek, Montoiak, Atxagak, Canok, Lertxundik, Hernandez Abaituak, Urretabizkaiak, Otamendik, Rodriguezek, Epaltzak eta beste batzuek idatzitako guztia… Baina zer axola: euskaraz argitaratu zuten horiek guztiek, hizkuntza gutxitu batean alegia; ia ikusezinak dira, beraz.

Agian arazoa da, gainera, aipatutako guztiak Literatura egiten saiatu zirela gaiarekin: Literatura maiuskulekin, eta ez foilletoia, Aramburu bezala. Eta agian horregatik, orobat, ez zuten haien lanek Patriaren oihartzuna lortu.

Akaso heldu zaigu ordua, Gauzaren Inguruko Euskarazko Nobeloi Handia lortzeko bide estrategikoan, literatur anbizioak bezalako tontakeriak abandonatzeko, eta adituengana propio jotzeko; nik zer dakit, Jon Arretxe, Jasone Osoro, Alberto Ladron Arana edo Karmele Jaiorengana… Eta Eusko Jaurlaritzako edo Nafarroako Gobernuko Kultura sailek ez badute horretarako berehalako kreditu-lerro bat irekitzen, crowdfunding baterako deia zabal genezake, presazkoa baita kontua, eta best-sellerrak ez baitira gaurtik biharrera manufakturatzen…

 

Entzun
57 orrietatik 3 orria12345...Azkena »

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR