“Herri eta ingurumena zaintzea” -Maider Martinez-

“Herri eta ingurumena zaintzea” -Maider Martinez-

HERRI ETA INGURUMENA ZAINTZEA

Baserritarrok  herrien eta ingurumenaren ardura daukagu, erreka eta ur iturri ororen mantentzea, lurra zaintzeaz arduratuz, ur eta lur osasuntsu bat guretzat ezinbestekoa  delako gure eguneroko jardueran.

Azken urteetan gure inguruan babestutako lur eta ur eremuak zabaldu dira, parke naturalak, natura 2000 sarea eta abar horren adierazleak dira.

Guzti honek, gure jardueran eragin nabaria izan du, betidanik mendietan izan diren ahuntzak, adibidez, orain ezin dute mendietan aske egon, edo beharrezkoak diren sastraken garbiketarako zailtasunak daude, honek suteen arriskua areagotuz.

Basapiztien ugaritzea ere, arazoa bihurtu da. Oreinak, orkatzak eta basurdeak dira honen adierazle nagusiak. Solo, artosai eta baratzetan kalte handiak eragiten dituzte, bai uzta janez edo hori baino gehiago alperrik galduz zapalduta edo lur sailak muzturrarekin altxatuz. Arazo hauek errepidetan ere sortzen dira trafiko istripuak eraginez, basurdeen kasuan hirietaraino heldu direlarik.

Baita ere, gaixotasunen trasmisoreak dira, tuberkulosiaren kasuak eman dira basurdeetan.

Badago baita ere beste eragin bat, gero eta gende gehiago etortzen dela ingurune hauetara, honek eragiten dituen arazo guztiekin, errespetu faltagatik nahiz gendearen ezezagutzaren ondorioz.

Buelta bat ematera datorren jendea, nahiz gero eta ugariagoak diren perretxiko zaleak kotxeak edonon aparkatzeko oitura daukate, gure lanean zailtasunak eraginez. Mendietan hezidurak zabalik utzi edo kaltetzen dituzte, kotxeekin gehiegizko abiadurarekin joaten dira, aske daramatzaten txakurrak animaliengana urbildu eta hauek izutzen dituztenean, mendietan hamaiketakoaren ondarrak bertan uzten dituzte…

Azkenean, edonor hiri batera doanean badaki kotxea aparkatzeko leku egokiak daudela eta askotan ordaindu behar dela, ezin dela kotxearekin edonola ibili, abiadura egokiarekin eta norabidea egokiarekin beti; badaki baita ere zikinkeria zaborrontzietara bota behar dela, txakurrak beti lotuta joan behar dutela eta kakak lurretik jaso behar direla. Badakigu baita ere ezin garela edonoren etxean sartu baimena eskatu gabe. Badaigu errespetuz jokatu behar dugula lanean daudenekin.

Guzti hau badakigu eta arduraz jokatzen dugu hirian bertako arau eta oiturak errespetatuz, eta orain ohartu behar gara herrixka eta mendietara goazenean herri eta mendietako arau eta oiturak ikasi eta errespetatu behar ditugula.

Guzti honi irtenbide bat aurkitu beharra dago gizakia eta naturaren arteko oreka mantendu dadin. Baina ez hori bakarrik, baita ere hirietako eta herrietako gendearen arteko elkarbizitza hobetu dadin.

Entzun
Azaitz Unanue (GEU elkartea): “Euskaldunaren irudi monokromatikoa ez da erreala: Gasteizen asko gara eta era eta kolore ezberdinetakoak”

Azaitz Unanue (GEU elkartea): “Euskaldunaren irudi monokromatikoa ez da erreala: Gasteizen asko gara eta era eta kolore ezberdinetakoak”

“Egin dezagun kale!” lelopean, Gasteizko euskaldunen jaia ospatuko du GEU elkarteak datorren urriaren 28an. 25 urte bete berri ditu GEUk, eta begi onez ikusten dute Gasteizen euskarak egin duen ibilbidea: euskararen ezagutza eta erabileraren igoerarik handiena Gasteizen eta Araban izaten ari da, eta horrek ospakizunetarako motiboa ematen du. Horixe esan du, besteak beste, Azaitz Unanue GEUko kideak, Araba Hizpide magazinean eman duen elkarrizketan. Egitarau oparoa prestatu dute urriaren 28rako, herri-bazkaria eta kalejira tarteko.

Entzun
“Pasaiako badia” dokumentala estreinatuko dute Iruñean, urriaren 24an

“Pasaiako badia” dokumentala estreinatuko dute Iruñean, urriaren 24an

1984ko martxoaren 19an Pasaiako badian izandako gertaerak oinarri hartuta, dokumentala osatu dute Yuri Agirre, Xabier Otamendi eta Erik Aznal zuzendariek, Oinatzak produkzioen eskutik. Pasaian, Jose Mari Izura, Rafa Delas, Dioni Aizpuru eta Pedro Mari Isart hil zituen polizia espainolak, hutsune asko utzi zituen operazio batean. Yuri Agirre zuzendariak eman dizkigu proiektuaren xehetasunak.

Entzun
Tertulia | Kazetariak: okupazioa, euskaraz bizitzeko esperientziak, Hiriko kasua

Tertulia | Kazetariak: okupazioa, euskaraz bizitzeko esperientziak, Hiriko kasua

Zurine Rodriguez eta Xabier Izaga izan dira gaur Hala Bediko estudioetan tertulian, eta Dani Trujillano, telefonoz. gasteizen beste eraikin bat okupatu dutela-eta, bizi-eredu berriak izan dituzte hizpide. Aiaraldea, 6.000 lagunen aho eta belarriak aktibatu nahi dituzte, eta euskara hutsez bizitzeko esperientzien onuraz ere jardun dute. Azkenik, Hiriko kasuaren jarraipena egin dute, ustelkeria kasuen inguruan dagoen datu falta salatuta.

Entzun
“Urtebete geroago” -Mikel Ayllon-

“Urtebete geroago” -Mikel Ayllon-

Labrit etxetik joan zenetik, minutuak luzeagoak dira eta bazkalorduak ezin laburragoak. Telmok ere etxetik alde egin nahi zuen, edo alde egin nahi zuela ematen zuen, edo alde egingo zuela esan zuen baina Labritek irekita utzi zuen atearen aurrean geldi geratu zen, ez atzera ez aurrera. Gauza jakina da erabakirik batere ez hartzea, funtsean, erabakiak hartzeko beste modu bat besterik ez dela. Hortaz, Telmoren erabakia errespetatu besterik ez nuen egin nik: etxeko atea itxi nion, eta bere logelara bidali nuen derrepentean, lasaitu eta bera bakarrik ohar zedin munduan ez dagoela gure etxea baino leku hoberik.

Ohartu, egia esan, ez dakit ezertaz ohartu den, ez baitu berriro ahorik ireki nire aurrean, ez bada hozkailutik hartutako madari bati haginka egiteko eta, ia mastekatu gabe osorik irentsita, bere kuartora itzultzeko ondoren. Esango nuke, hala ere, une labur horietan eskaintzen dizkidan begiradengatik, gorrotoa baino ez duela sentitzen gizajoak, eta nik lagundu besterik ez nion egin nahi. Non hobeto etxean baino? oihukatzen diot sukaldetik, bere logelako atea ixten duenean.

Labrit joan zenetik, gure etxea handiagoa da eta gure bihotza, zergatik uka, pixka bat txikiagoa. Horregatik, gaur goizean postontzian haren gutuna ikusi dudanean, amorrua sentitu nahi izan dut, hitz erdirik esan gabe abandonatu gintuelako, baina poza gailendu zait gogoan. Ez nion Telmori erakutsi nahi eskutitza, baina etxera sartu eta berehala gainean neukan, bere logelako ate itxiaren bestaldetik Labriten arrastoa usaindu izan balu bezala.

Sofan eseri gara eta aldi berean irakurri dugu biok gutuna:

“Kaixo, lagun maiteok:

Egia da, munduan ez dago norbere etxea baino leku hoberik. Baina munduko edozein txoko izan daiteke norbere etxea.

Katalunian bizi naiz orain, eta ez da gure etxea zena baino leku hobea. Baina ez da hura baino okerragoa. Kaletik zoriontsu paseatzen da jendea lantokitik atera eta etxera doanean, eta tristurak aldatzen die aurpegia etxetik lantokira doazenean. Horretan ere beste edozein bezalakoak dira. Baina joan doazenean eta itzuli datozenean, bada zerbait berezia haien aurpegieran, joateko eta itzultzeko bidea norberak aukeratzen duenean sentitzen den lasaitasun moduko horren isla bat. Gogoan izango duzue, noski, zein gogorra izan zen honaino iristeko egin behar izan zuten bidea. Mehatxuak, borra-kolpeak, buru irekiak, hamaika atxilotu… Gezurra dirudi, baina gaur bete da urtebete independentzia deklaratu zutenetik, eta ehunka urtetako bidaia egin dutela dirudi. Lehen zeuden leku berean daude orain, baina beste denbora batean.

Niri ere kosta egiten zait sinestea dagoeneko urtebete igaro dela gure etxetik alde egin nuenetik. Duela aste batzuk izan zela esango nuke. Baina hemen, orain, urtebete geroago da. Lehenbailehen alde egin beharko zenukete iaztik.

Musu bana biontzat.”

Elkarri begiratu diogu Telmok eta biok, harrituta. Eta hormako erlojuan pausatu ditugu begiak ondoren. Ez dago zalantzarik: orratzak motelago mugitzen dira. Hala ere, sofan eserita geratu gara.

Entzun
Paul Urkijo: “Ipuinetan, errementaria boteretsua da: elementuak moldatzen ditu eta metalen garairaino eramaten gaitu”

Paul Urkijo: “Ipuinetan, errementaria boteretsua da: elementuak moldatzen ditu eta metalen garairaino eramaten gaitu”

Errementari filma arrakasta handiarekin estreinatu zen joan den urriaren 13an Sitgeseko (Paísos Catalans) nazioarteko Zinemaldian. Paul Urkijoren lehen film luzea da, eta berarekin hitz egin nahi izan dugu estreinaldian jasotako sentsazioez: Urkijok zinea egiteko prozesuaren nondik norakoez hitz egin digu, film bat egiteak dakarren gastu eta esfortzua nabarmenduta. Izaskun Urkijo Alijo filmaren arte-zuzendariarekin hitz egiteko ere aprobetxatu dugu, Euskal Herriari XIX. mendearen itxura emateak ekarri dion lanari buruz.

Entzun
“Egunonik ez: good morning” -Patxi Goenaga-

“Egunonik ez: good morning” -Patxi Goenaga-

Egunonik ez: good morning

Pertsona bat nolatan senti daiteke harro ez dakien zerbaitez, edo hobeto esan, zerbait ez jakiteaz? Jakiteak ez omen du lekurik hartzen. Hala dio gaztelaniazko esaera zaharrak: el saber no ocupa lugar. Batzuek, hala ere, beren ezjakintasuna ezkutuan gorde beharrean, harrotzeko motibotzat hartzen dute eta airera zabaltzen. Hizkuntza bat jakitea, edozein delarik ere,  harrotzeko motiboa da, aberastasun bat baita, edo nahiago baduzu, entzule, dohain bat da. Munduko hizkuntzak aberastasuna dira. Denak jakitea ezina da, nahi genuke, baina ezina da. Hala ere, zenbat eta gehiago jakin, aberatsago.

Zertara dator gaurko jardun hau ere gure iritzi tarte honetan? Labur-labur: adiskide nafar batek eman dit hizpidea. Erriberakoa da bera, euskalduna, nagusitan euskaldundua, kostata eta ahalegin handiaren ondorioz euskaldundua, beraz. Bada, adiskide honek watsapp bidez bidali zidan bideo harrigarri bat, non oraindik ere hor zehar gizaki  inozoak badirela erakusten baitzaigu. Batzuetan gorrotatu egiten dut tresna hau, abusatu egiten delako, baina ongi dator beste batzuetan.

Bideo honetan Nafarroa hegoaldeko alkate nabarrista bat agertzen da ekitaldi protokolario batean. Honela hasten du bere hitzaldia: “Señora presidenta de la comunidad foral de Navarra, Doña Uxue Barkos, resto del equipo,  directivos y demás asistentes a este acto. Bueno, yo no sé euskera, así es que, good morning, buenos días a todos”. Grazia gutxiko eta inozokeria handiko ateraldia, nahiz eta irriparrez ari den hizlaria. Barkos andrearen erantzuna, irriparra ezpainetan eta garraztasunik gabe: “Buenos días, egun on, y si me permites, Alcalde, no hace falta saber euskera para decir egun on, es incluso mas fácil de pronunciar para muchos de nosotros que good morning… Pero dicho esto, yo os animo porque son nuestras dos lenguas y ese pequeño gesto a todos nos reune,  nos reconcilia, nos encuentra y es hermoso”.

Joan den ikasturte amaieran gertatu zen hau, Marcillako institutu baten 50. urtehurrenaren ospakizunean.

Nota jarri behar balitz, alkateari, zero biribila emango nioke. Barkos andreari bikain, erantzun egokia eman baitzion nafar guztien ordezkari gisa herriko alkateari (ez herriaren alkateari, pentsatu nahi dut). Hala ere, uste dut, arazo honek ez duela gaurkotasunik galdu zoritxarrez, maiatzeko kontua izanik ere. Azken batean, hizkuntza bat mezprezatzeko libre da edozein, inozoa izateko eskubidea ere badugun bezala, beharbada. Baina gure inozokeriak ez digu eskubiderik ematen herritarrak iraintzeko eta mezprezatzeko.

Jorge Nagore kazetariak Diario de Noticias-en 2017ko irailaren 13an ongi idatzi zuen bezala. (oraingoan neuk euskaratuko dut testua): ”gaiak ez dauka benetako garrantzirik, baina begien bistakoa den gertakizun triste bat erakusten du: nafar askok eta are larriagoa dena, Nafarroako politikari asko, alderdi jakinetakoak, benetako erantzukizunak dituztenak, euskaraz ez jakiteaz aparte, harro azaltzen dira gabezia horretaz, solapan daramate erakusgai. Eta areago oraindik: iruditzen zaie publikoki nabarmentzekoa den zerbait dela.

Gazte nintzela (berrogeita hamabost bat urte baino gehiago) kalkulatzen dut, neu ere Nafarroan nenbilen, batxiler ikasketak egiten. Euskal girorik ez zen, jakina. Kontrakoa, izatekotan. Baina baziren irakasle euskaltzaleak ere. Haietako batek, Daniel Baztarrika azkoitiarrak aukera eman zigun, eskola orduetatik kanpo, halako talde koxkor bat sortzeko, dozenerdi ikaslerekin edo, euskaraz alfabetatzeko. Han egin nituen nik neure lehenengo saioak. Aukera izan genuen gure lehenbiziko izkribuak Iruñean ateratzen zen aldizkaritxo batean argitaratzeko. Gu ikasle euskaldunak uste dut zuela izena. Eta han aurkitu nuen, orrialdeetan barreiaturik, halako iragarki moduko bat inoiz ahaztuko ez dudana. Gogoratzen naizenez, honako honen antzeko mezua jasotzen zuen: “Hay vascos tan tontos que creen que el que sabe dos lenguas es más tonto que el que sólo sabe una”. Euskaraz ere agertzen zen, seguru asko, baina ez dut gogoan. Erdarazkoa geratu zitzaidan gogoan itsatsirik.

Euskaldun inozo haiek gutxi ez, eta horra non are inozoagoak direnak: hizkuntza bat jakin ez, eta hala ere, harro. Ezjakinaz harro. Inozo galantak!

Eta beste detailetxo bat oraindik. Hasieran aipatu dudan nire adiskide nafarrak kontatzen zidanez, entzuleen artean omen zegoen Miren Aranoa parlamentaria ere, eta ekitaldiaren amaieran hiru minutuz jardun zuela aipatu alkatearekin  ingelesez, baina honek aitortu zuela ez ziola ezer ulertu.

Beti esaten dudana: hizkuntza zenbat eta hobeto jakin, zeuretzat mesede eta hizkuntzari kalterik ez, alderantziz baizik. Eta zenbat eta hizkuntza gehiago eta hobeki menderatu, hainbat eta ahalbide gehiago eskuetan. Arazoak konpontzeko bidea hitza bada, saia gaitezen arazo konponketarako lanabes hori (edo horiek) prestatzen, aberasten eta indartzen. Hitzak edo hizkuntzak falta bazaizkizu, nekez ariko zara arazo konpontzaile lanetan.

Beraz, nik ere good morning, eta thank you. Euskarari bizia eman deizaiogun. Euskarari bizi luzea opa diogu eta, horrenbestez, bidea ere luzea dugu aurrean.

 

Entzun
Jon Liguerzana (Etxerat): “Dispertsioaren ondorioen berri emateko beharra ikusten dugu oraindik”

Jon Liguerzana (Etxerat): “Dispertsioaren ondorioen berri emateko beharra ikusten dugu oraindik”

Jon Liguerzana Etxerateko kideak adierazi duenez, ETAren borroka armatua amaitu zenetik, zenbait pertsonak uste du ez dagoela presorik espetxeetan. Ezjakintasun horri aurre egin nahian, “Dispertsioa argira ekarriz” erakusketa atondu dute Gasteizko Probintzia plazan, euskal preso politikoen dispertsioaren eta urrunketaren ondorioen berri emateko. Datorren igandera arte, hilak 22, egongo da Gasteizen eta, ondoren, Laudion egingo du egonaldia.

Entzun
Lander Gartzia: “Gasteizko Udalak frankismoaren krimenak eztitzeko tesia onartu du, garrantzia kentzekoa”

Lander Gartzia: “Gasteizko Udalak frankismoaren krimenak eztitzeko tesia onartu du, garrantzia kentzekoa”

Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformak ez du begi onez ikusi Gasteizko Udalak eginiko proposamena: Gasteizko kale-izen frankistak aldatu beharrean, izen bakoitzari bere testuingurua ematea proposatu zuen Gorka Urtaranen gobernuak. Plataformak adierazi duenaren arabera, frankismoaren krimenak gozotzeko tesia onartu du Udalak, ez baita benetako testuingururik ematen. Areago, krimenak zuritu egiten direla edo ausazkoak direla esan digu Lander Gartzia plataformako kideak.

HONEKIN LOTUTAKOAK:

Entzun
Aitor (#Agur78 ekimena): “Kataluniakoa da 78ko erregimenak izan duen krisirik sakonena, eta indar hori hona ekarri nahi dugu”

Aitor (#Agur78 ekimena): “Kataluniakoa da 78ko erregimenak izan duen krisirik sakonena, eta indar hori hona ekarri nahi dugu”

 

 

Urriaren 12an aurkeztu zen #Agur78 ekimena, 1978an Espainian ezarritako eredu politikoarekiko haustura aldarrikatzeko. Katalunian ikus daiteke, egun, erregimen zahar horren arrakalarik handiena, eta Euskal Herrian ere horren antzeko mugimendua sortzea dute helburutzat ekimeneko kideek. Urriaren 12an bertan kanpaldia antolatu zuten gasteizko katedral berriko plazan eta, gauean desegin zuten arren, ekimenarekin aurrera egiteko asmoa dute.

Entzun

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies