“Josi  ta  josi”  -Patxi  Goenaga-

“Josi ta josi” -Patxi Goenaga-

Datorren igandean ospatuko da Gasteizko Zabalgana auzoan Euskal Eskola Publikoaren eguna. Bere 26. edizioa izango du. Azkenekoz, duela 18 urte egin zen Gasteizen.

‘Josi ta josi’ lelopean, aniztasuna eta honek dakarren aberastasuna azpimarratu nahi dituzte. Jai honen sustatzaileen arabera, Euskal Eskola Publikoak gizarte hau osatzen dugunon arteko elkarbizitza eta kohesioaren alde ari direla aldarrikatu nahi dute eraikitzen duela azpimarratu nahi dute aurtengo edizioan.

Iritzi-tarte xume honetatik, neu ere zerbait esatera ausartu naiz, jai egun hori hortxe, aurrez-aurre daukagun honetan.

Euskal eskola publikoaren jaia da. Eta hiru hitz horietan mami dezente biltzen da.

Euskararen jaia

Euskal horrek ‘euskalduna’ izan nahi du. Hemen ere, gauza guztietan bezala, mailak daude eta euskalduntasun hori zenbaterainokoa den batzuek, gero eta gutxiagok nik uste,  zalantzan jartzen dute. Euskaldunok, euskal herritarrok ahalegin handiarekin, eraikitzen ari garen hori euskal eskola dela ez dugu zalantzan jarriko. Nik ez behintzat. Eskola honi esker, heziketa burututakoan euskal herritarrok euskaldun izateko eskubidea gauzatua ikus dezakegu, euskaradun izateko eskubidea. Ez da ehunetik ehunean lortzen oraindik, baina hein handi batean bai. Eta zenbait tokitan familiek eta gainerako beste zenbait eragilek gehiago lagunduko balute, hobeto joango lirateke gauzak. Nolanahi ere, aurtengo jaiaren antolatzaileek diotenez, euskarak berak ere kohesioa eta integrazio iturri izan behar dute gure gizarte honetan. Horretaz konturatu behar genuke.

Bestalde, festa hau aprobetxatu beharko genuke aitortza egiteko euskara herritar guztion eskura jartzen saiatzen diren hainbat jenderi, indartze horretan partaide izan ziren maisu-maistrei. Irakasleen euskalduntzean egin den ahalegina eta lortu diren emaitzak ikusgarriak dira estatistikek agerian jartzen duten bezala.

Nire adineko jendeak zer aukera genuen euskaraz ikasteko sasoian? Garai hartan, eskola ‘nazionala’ zen publikoa. Zorionez, euskara bere txokoa bilatzen joan zen, diktadorearen ezkutuan. Hura agintera, Jainkoaren graziaz iritsi bazen ere, (a zer nolako grazia!) joan zen zulora eta euskarak nolako indarra hartu duen geroztik eskola publikoan. Lehenbiziko andereño eta maisu klandestinoen ondoren, zenbat irakasle beren buruak prestatzen, euskaraz ikasten etab. zenbat lan eta izerdi! Eta gurasoak ere. Hauek ere aitortza merezi dute. Eta euskal eskola publikoaren jaiak ere horretarako izan behar du.

Eskola.

Eskolaren papera zein izan den, zein den eta zein izan behar duen ere gogoeta egitea ez legoke gaizki. Gizarteak badu zer egina, familiak ere bai. Formazioa instrukzioa baino zerbait gehiago da.  Hortaz, eskola gizarteratu honen eguna ospatzea bidezkoa da. ‘Josi ta josi’ leloaren bidez zabaldu nahi den mezua da aniztasunetik eta honek dakarren aberastasunetik abiatu eta elkarbizitzan oinarritutako gizarte kohesionatu baterantz bide egitea, elkarrekiko errespetua, tolerantzia eta askatasuna oinarri dituzten balioak landuz.

Eta publikoa. Batzuek, praktikan, uste bide dute publikoa dena ez dela inorena. Ez, ez da horrela. Publikoa guztiona da eta denona den zerbait guztion artean jagon behar dugu, laguntza eman eta maitatu. Aginte publikoek, herritarron borondatearen interpretatzaile diren heinean, denona den eskola hau bereziki mimatu behar dute. Sasoi honetan lurralde bakoitzean ikastolen festak antolatzen direlarik, ez  naiz hemen hasiko euskararen aldeko jai horien premia ukatzen. Eskola publikoak ere baditu bere premiak, bere arazoak eta gabeziak. Holako jaiak geure kontzientziak esnatzeko, ditugun premiak agerian jartzeko, gogoetarako… beharrezkoak dira. Jai honek euskaldun guztiona behar du, maiz aski umezurtz bezala tratatzen baitugu, inorena ez balitz bezala, kaleko ume bezala. Arnasa piska bat eman diezaiogun euskarari eta eskola publikoari. Txalo zaparrada ozena merezi dute orduak eta orduak sartzen eta esperantza guztiak beren aurrengan dituzten aita-ama, andereño, eskola-zuzendari horiei. Gustatuko litzaidake jendetza izugarri bat ikustea Zabalganan. Antolatze lanetan partaide izan diren bolondresek ere merezi dute.

      

 

Entzun
Karla  Berrojalbiz  (Errekaleor):  “Azken  urteotan  atomizatuta  dagoen  herri  mugimenduaren  indar  erakustaldia  izango  da  larunbatekoa”

Karla Berrojalbiz (Errekaleor): “Azken urteotan atomizatuta dagoen herri mugimenduaren indar erakustaldia izango da larunbatekoa”

Larunbateko zita garrantzitsura jarri gara begira ARABA HIZPIDEn. Argi mozketaren eta auzoko jaien ostean, “fuerte” dago auzoa, Errekaleorreko kidea den Karla Berrojalbizek azaldu digun moduan.

Larunbatean milaka izango dira Gasteizko kaleetan batuko diren norbanako eta eragileak. Gainera, Euskal Herritik kanpo ere atxikimenduak lortu dituzte eta badira Arabako hiriburura hurbilduko diren internazionaistak: Madril, Valladolik, Herrialde katalanak edo Frantziako estatutik besteak beste. Hala ere, “Errekaleor bigarren lekuan geratu eta herri mugimenduak hartuko du protagonismoa manifestazioan”, adierazi duenez.

Entzun
Alfredo  Remirez:  “Ez  daukat  esperantza  askorik”

Alfredo Remirez: “Ez daukat esperantza askorik”

Sokak ez du etenik. Urtebeteko kartzelaratze eskaera jaso du Alfredo Remirezek: 2009ko auzi batengatik sartu nahi dut orain espetxean. Duela hilabete batzuk, terrorismoa goratzea leporatuta zigortu zuten. Aldiz, 2009an epaileek urtebetez kondenatu zuten delitu bera egotzita, Amurrioko txupinazoan preso baten irudia erakustea leporatuta. Beraz, ez da lehenengo aldia errepresio kasu bat izan behar dugula hizpide Remirezekin hitz egiterako orduan.

Espetxealdia bertan behera geratu zen eta 5 urtez utzi zuten baldintzapeko askatasunean. 2017ko epaiketaren ostean, Audientzia Nazionalaren arabera, hautsi egin dira 2009ko zigorra bertan behera uzteko baldintzak.

Remirezekin hitz egin dugu ARABA HIZPIDEn eta bizitzen ari duen jazarpena salatu du.

Entzun
Luis  Casado  (Berriztu):  “Espainiako  Minsiterioaren  ebazpenak,  Eusko  jaurlaritzaren  jarreraren  aurrean,  arrazoia  ematen  digu”

Luis Casado (Berriztu): “Espainiako Minsiterioaren ebazpenak, Eusko jaurlaritzaren jarreraren aurrean, arrazoia ematen digu”

Espainiako Gobernuko Ingurumen Ministerioaka amaiera eman dio Armentia 2 putzuaren Ingurumen inpaktuko ebaluazio txostenari: Eusko Jaurlaritzak putzuak ingurumenean izango duen inpaktuaren txosten arrunta egin behar duela ebatzi du honek. Alegia, Eusko Jaurlaritza momentuz geldirik egoteko,  Madrilek “stop” esan dio Gasteizi.

Berriztu! Arabako kideek adirazi dutenez, Subilla Gasteizko putzua onartua izan dadin, proiektuak esposizio publiko eta alegazio faseak bete beharko ditu. Mugimenduko kidea den Luis Casado gonbidatu dugu ARABA HIZPIDEra, mugimenduaren balorazioa jakiteko eta hurrengo pausoen berri izateko.

Entzun
Karla  Berrojalbiz  (Errekaleor):  “Egunerokotasunari  normal  egingo  dio  aurre  auzoan”

Karla Berrojalbiz (Errekaleor): “Egunerokotasunari normal egingo dio aurre auzoan”

Haserre baina indarrarekin esnatu dira Errekaleorren ostiralean, Ertzaintzaren eta Iberdorlaren argi mozketaren hurrengo egunean. Ostegun arratsaldeko indar erakustaldiaren ostean, Urtarani erantzukizuna eskatu diote auzo asketik, Iberdrolaren jarrera ere salatuz. Ertzaintzaren presentzia eta jarrera oso bortitza izan zela gaineratu dute.

Karla Berrojalbiz, atzoko gertaerak barrutik bizi izan zituen Errekaleorreko kideetako bat da eta berarekin hitz egin dugu ARABA HIZPIDEn.

Entzun
“Astiro”  -Blanca  Urgell-

“Astiro” -Blanca Urgell-

Jatekoak jasotzen dituzten euskal testurik zaharrenak errefrauak dira. Aza, artoa, opilak eta dilistak behintzat baziren XV-XVI. mendeko menuan: Azak bano lehen zopak jan ditu errefraua dakar Zalgize zuberotarrak; Itxian —hau da, etxean ogia ezin jan, eta Arangurenen artoa dio Isasti lezotarrak bildutako atsotitzak. Nork bere opilari ikatza errefrau ezagunagoa bildu zuen Garibai arrasatearrak lehenengoz. Eta 1596ko Refranes y Sentencias-ek Tilista aroan amabost urte det ulergaitza. Gure Lazarragak, berriz, babak jaten zituen, nola ez!; honela dio poema batean: Maira datorrenean, barriz, / baba zigorrez saldea.

            XVIII.  mendearen lehen zatitik edo heltzen zaigu txakolin usaina sudurretara, Barrutia aramaioarrari eskerrak: Txakolin orrek turbadu deutsu begietako bistea diotsa Graziosoak Gabriel artzainari, honek kontatutakoak sinistu ezinik.

            Agian harrituko zarete esaten badut XIX. mendera arte ez dagoela ez patata, ez txorizo ezta talo-rik ere euskal letretan, baina agian berdin harrituko zarete, alderantzizko arrazoiengatik baina, garai berean —hain goiz— makarroiak jadanik agertzen direlako. Ni behintzat harritu egin naiz.  Non agertuko, eta mende hartan euskaraz idatzi ziren sukalde liburu bietan: bata Escualdun cocinera ceinarekin nornahic cocina ona errechki eguin baitaçake deitzen da, eta Baionan argitaratu zen, 1864an; bestea Cocinan icasteco liburua, chit bearra famili gucietan deritzana, Tolosan inprimatua, 1889an.

            Bilatu dudan jatekorik modernoena arroza da, ez baita XIX. mendearen azken urteak arte euskal testu batean jaso. Euskal-Erria aldizkarian agertu zen beherakoa eteteko aholku hau, badaezpada erabiliko ez nukeena: Txit onak dira ere berakoa gelditzeko eta gogotik izerdierazitzeko arroz, almidoi eta lau edo sei láudano edo loerazkiñ tantorekin emantako garbigarri edo labatiba erdiyak (EE 1885a, 134).

            Argia aldizkarian Joxerra Aizpuruak azaldu zuen (2011-06-19): “AEBetako hainbat unibertsitatetako ikerlariek arrozaren historia aztertu berri dute eta emaitza garbia izan da: arroza, gaur egun ezagutzen dugun eran, Txinan sortu zen orain dela 9.000 urte, Yangtse ibaiaren haranean”. Zalantza omen zegoen, ea Txinan sortua zen, ala Indian, eta horra hor amerikarren erantzuna.

            Txinan sortua, baina, nondik nora joan da arroza Euskal Herrira etortzerako? Lehenik jakin daigun arroz hitza gaztelaniatik datorrela euskaraz, eta gaztelaniazkoa arabieratik dator. Ekialdean, aldiz, irris diote, frantses riz-tik. Txikitan arroz oilaskoarekin jaten genuen (erran nahi baita, oilaskoaren hankak, lepoa eta buruarekin, gangar eta guzti; “arroz barrukiekin” deitzen genion horri); geroago Valentziako paella eta haren hamaika bertsio sasiko, eta jatetxe txinatarretako “hiru gozameneko arroza” edo dena delakoa, eta Italiako risottoa etorri ziren hurrenez hurren, etxean egin ditugun arroz nahasketa ugariez gainera. Nahi duzue azken honen errezeta? Erraza da, ba: “Arroza uretan egosi bitartean, har bitez hozkailuan gelditu diren hondakinak eta frijitu”. Bazkaria di-da prestatzeko ohiko moduetako bat gurean.

            Txina, India, Italia, Valentzia eta, arrozari dagokionez heterodoxo samarra bada ere, Euskal Herria. Hauek dira boteprontoan arroza munduan kokatzeko bururatu zaizkidan lurrak. Baina azkenotan Afrikako arroza ere jan dut, Gineakoa, adibidez. Gure auzokide ginearrek ur gutxirekin eta astiro egiten dute arroza, ura lurrundu eta arroza kazolaren zolan itsatsi eta erretzeari utzi gabe. Maisuak dira horretan.

            Ikasi behar dut horrela egiten. Astiro, esan nahi dut.

Entzun
53 orrietatik 3 orria12345...Azkena »

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies