“Unibertso paraleloak” -Koldo Alzola-

“Unibertso paraleloak” -Koldo Alzola-

 

 

Lehengo batean euskaltegiko ikasleekin solasean batek galdetu zidan ea Alfred Hitchcock-en zalea ote nintzen. Hasieran harritu egin nintzen bere kezkaz, baina berehala jabetu nintzen kamisetako paparrean serigrafiatuta neraman Mikel Laboaren erretratuaz itauntzen ari zitzaidala. Galdetzaileak ez zuen, nonbait, arrastorik Donostiako bardoa nor zen; elementu erabat arrotza baitzen bere erdal ekosisteman. Ordura arte uste nuen tarte handi batek banatzen zituela bere mundua eta nirea, baina ditxosozko hanka sartzetik aurrera ohartu nintzen mundu ez, unibertso ezberdinetan bizi ginela, espazioa eta denbora partekatzen duten bi unibertso ezberdinetan. Baliteke, baina, bi unibertso horiek banatzen dituen muga, nolabait, iragazkorra izatea; baina, hala bada, norabide bakarrean baino ez da; izan ere; euskararen mikrokosmoseko biztanleok, elebidunak garenez, erdal makroespazioan gertatzen denaren berri ere badaukagu. Aldrebesko interesa, ordea, nekezago gertatzen da.

Hala ere, gutxitan, baina batzuetan, gerta daiteke unibertso paralelo horietako konstalazioetan biraka dabiltzan argizagien arteko elkarreragina. Iragan igandean ikusi ahal izan genuen. Anoetako futbol zelai gainean, une batez, bi astrok bat egin zuten. Batetik, erdal makrokosmoseko izen argitsuena, Leo Messi; bestetik, euskal unibertso txikiko izar disdiratsuenetako bat, Maialen Lujanbio. Lehena, galtza motzetan baloi baten atzetik korrika ibiltzeagatik planeta osoan ezaguna; bigarrena, hitzak maisutasunez josteagatik euskaldunon artean mirestua. Hernaniarra Erreala eta Bartzelonaren arteko norgehiagokan ohorezko sakea egitera gonbidatu zuten. Orduantxe eman zion bostekoa jokalari argentinarrak, adeitasun hutsagatik, bertsolari txapelduna nor zen ere jakin gabe, ia segurtasun osoz. Anekdotaren lekuko izan diren euskaldunen artean ez da izango aurrelari blaugrana nor den ez dakienik; aitzitik, ikusle erdaldun askok harriduraz galdetuko zioten euren buruari nor ote zen Messiren ondoan kantari ari zen neska hori. Erruki diet erreferente bakartzat esfinterren kontrola galdu gabe bi hitz nekez lotu zitzakeen futbolaria daukatenei, eurena baino askoz unibertso aberasgarriagoa ari dira galtzen oharkabean.

Koldo Alzola

Entzun
“Ondarearen xarma eta madarikazioa” -Jaione Agirre-

“Ondarearen xarma eta madarikazioa” -Jaione Agirre-

2018. urtea Ondarearen Urte izendatu dute Europar Batasunetik (horrela, dena maiuskulekin).
Antza, horrek esan nahi du ondarea bereziki zaindu, babestu eta zabaldu behar dugula aurten
eta ondarearekiko interesa sustatu.
Konturatuko zineten honezkero, ez ditudala oso gustuko egun eta urte berezi hauek. Agian nire
kontua da, baina aspektu zehatz hori sustatu eta indartu ordez, iruditzen zait, itxurakeria
kontua baino ez dela eta normalean oso utzita egoten diren gaiak bultzatzen eta babesten
ditugula plantak egiteko baino ez dela. Ze majoak garen guztiok euskararen aldeko hainbat
egunetara goazelarik (ala kalimotxoaren alde zen?), baina gero urte guztia erdaraz aritzen
garela! Ba, honekin berdin.

Turismo kulturala oso modan dago, baina gero hirigune historiko batean igogailu bat
jartzegatik arkitektoak proiektuarengatik eskatu duen % 10 eskatzen duenean arkeologo
profesional batek (ikasketa eta prestaketa beretsukoa), diru asko iruditzen zaigu (erakundeek
eurak ere,horren erdiaren dirulaguntza ematen dutenez, erregateoan aritzen direlarik) eta hori
landa lana baino ez zaiola ordaintzen kasik (geroko laborategi eta dokumentazio lana kanpo
geratzen da gehien-gehiena, alegia, informazioa prozesatzeko ezinbestekoa den fasea).
Kulturako aurrekontuak ez dira apenas igo krisitik atera omen garen urte honetan. Ignacio
Aldecoa Kultur Etxeak liburuak erosteko krisiaren aurretik zeukan arrekontuaren erdia izaten
jarraitzen du. Ez dezagun ahaztu nola dabiltzan osasun zerbitzuak, lanez gainezka eta itxaron
zerrenda luzeekin, baina erakundeak prest daude milioi pila bat euro gastatzeko Bilbotik
Donostiara ordu erdian joan ahal izateko AHTan (zeintzuk eta ze preziotan ez dakigun arren).
Ba, hori, Ondare Urte Berri on denori!

Entzun
“OkupaTU Gasteiz bezalako dinamika bat sortzeko giroa aproposa da”

“OkupaTU Gasteiz bezalako dinamika bat sortzeko giroa aproposa da”

2018.urtearen hasierarekin batera, Gasteizko Herri Mugimenduko eragile ezberdinen urteurrenak ospatuko dira: Gasteizko Gaztetxea, Errekaleor Bizirik!, Hala Bedi eta Auzolana Pilotalekua.

Urteurren puntualez aparte, dinamika abteratu bat jarri dute martxan: “OkupaTU Gasteiz”. Autogestioa oinarri izango duen dinamika hau izan dugu mintzagai Araba Hizpiden Mikel Saenz de Buruaga eta Aitziber Ramirez de la Piscinarekin, data bat gogoratuz: 2018ko urriaren 6a. Egun horretan “OkupaTU Gasteiz” eguna ospatuko dugu.

Entzun
“Arabako anbulantzietako langileen egoera eutsiezina da, eta Eusko Jaurlaritza da erantzulea”

“Arabako anbulantzietako langileen egoera eutsiezina da, eta Eusko Jaurlaritza da erantzulea”

Arabako anbulantzietako azpi-kontratako langileek lau urte daramate greban, lan-baldintza kaxkarrak salatzeko. Euren egoeraren eta anbulantzia-zerbitzuaren kalitatearen murrizketa Eusko Jaurlaritzaren ardura dela argi du Jonathan Resurreccion anbulantzietako langile eta LABeko ordezkariak. Gutxieneko zerbitzuak % 100ekoak izateak euren aldarrikapenak gizarteratzea zaildu egiten badu ere, euren egoeraren berri emango dute datozen egunetan, zenbait ekintzaren bitartez.

Entzun
“Baserriak gazteen beharrean” -Maider Martinez-

“Baserriak gazteen beharrean” -Maider Martinez-

Gaur egun baserritik bizi nahi duten gazteetaz hitzegin nahi nuke. Arrazoi asko daude lehen sektoretik ogibidea egiteko: bokazioa, lan irtenbide soil bat, kalean eta lan errutinariotik kanpoko aktibitatea, animaliekiko zaletasuna, etabar, azken finean danok ez daukagu zortzi orduko lan bat jorratzeko gaitasuna.

Baserri mundua jendearentzat erabat arrotza izan da eta berarekiko urruntasuna sentitu izan da; baserriak familiak kudeatutako inguruneak izan dira eta gaur egun ere horrala izaten jarraitzen du.

Azken urteetan, aldiz, aldaketak daudela sumatzen da.

Alde batetik, baserriak familietatik haratago doaz eta koperatibak eta elkarteak sortzen ari dira eta bestalde, sektorea zahartzen ari da oso azkar eta honek kaleko jendea erakarri du sektorera erreleboa hartzeko gogoekin.

Baina kanpotik datorren jende honek, oraindik ere, oztopo garrantzitsuak aurkitzen ditu.

Inbertsio handien beharra alde batetik. Nahiz eta diru laguntzak dauden, hauek baldintzatuak daude jarduera urte batzuk egotera, bestela, diru laguntza hauek bueltatu behar dira.

Inbertsioen %100 norberak aurreratu beharra beste alde batetik, honek duposatzen duen arazoarekin. Azken finean norberak arrisku ekonomiko handia asumitzen du gero etekin nahiko eskasa duen jarduera batetan.

Lur eskasia ere arazo larria da. Lur oso gutxi dago libre eta hauengatik errenta handiak eskatzen dituzte. Araban eta Nafarroan oraindik lur publiko asko dago baina Bizkaian eta Gipuzkoan ez dago ia ezer. Lur banku eraginkor baten beharra dago arazo hau gainditu ahal izateko.

Lurra lortzeko ere, gazteek beste arazo bat daukate, batez ere sektoretik kanpo datozenean. Jubilatzen direnak nahiago dute beraien lurrak ezagutzen dituzten baserritarrei uztea, jende berria aukera hauetatik kanpora geldituz. Honetan baserritarrok hausnarketa sakona egin beharko genuke. Orokorrean jubilatzera doan jendeak ez dauka ordezkorik eta daukanean, konfidantza falta nagusitzen da, kanpotik datorren horrek ideia berriekin etortzen bait da eta honek beldurra sortzen du.

Badago ere erakundeentzat gazteak ez diren berritzaileak ere. 40 urtetik gorako pertsonak dira eta hauek are eta laguntza gutxiago jasotzen dute. Gaur egungo lan egoeraren ondorioz edo aldaketa baten bila baserrira bueltatu direnak dira eta hauek ere laguntza berezia behar dute erakundeen partetik, azken finean bizitzan behin jasoko duten laguntza izango dena behar dute.

Jende eta gazte berritzailea behar du baserriak, berrikuntza horretatik etorkizun oparoagoa etorriko bait da.

Administrazioak eta baserritarrok baliabideak eta konfidantza eman behar diegu jende guzti horri beraiek dauzkaten ideiak aurrera eraman ditzaten. Pizka bat emanda guztiok asko irabaziko dugu danok.

Maider Martinez

Entzun
“Haizeak Olentzerori” -Oier Azkarraga-

“Haizeak Olentzerori” -Oier Azkarraga-

Kaixo, Olentzero maitea:

Berriro ere gabonak iristear daude, eta urtero bezala, zuri idazteko garaia heldu zaigu. Badakizu beti bezala ondo portatu naizela, etxerako lanak egin ditut, beste umeekin nire gauzak konpartitu ditut, goiz oheratu naiz eta ez dut aita gehiegi haserretu.

Azkenaldian aita pozik dago, baina ez dut ulertzen zergatik. Amonarekin gauza arraroetaz hitz egiten du, ulertzen ez ditudan gauzetaz hitz egiten du. Lagun asko bueltatu direla etxera, urte asko kanpoan egondakoak, eta ardoa edan dute elkarrekin. Bakegile batzuen inguruan ere hitz egiten dute, edo ez dakit zer, izen arraro bat, Luhuso, edo horrelako zerbait.

Badakizu zer? Parisera joan ginen! A ze polita, Paris! Dorre Eifela ikusi genuen, izugarri handia da, noizbait joan beharko zinateke! Eta kontzertu bat ikusi genuen, kamioi baten barruan, jendea dantzan, kantan… oso polita izan zen! Ez nekien Parisen hainbeste euskara hitz egiten zenik!

Larunbatean Ama ikusten egon nintzen, Valladoliden, kostatu zait izena ikastea: Va – lla – do – lid. ikastolan ikasten ari gara lurraldeen izenak eta Valladolid Castilla Leon deituriko herrialde baten erdi erdian dago, han ez dago itsasorik. Lehen, Valencian, bazegoen, hori bai gogoratzen dut ongi, han jaio nintzen ni. Eta Valencian itsasoa zegoen eta aitak eramaten ninduen udan itsasora, hondartzara eta gero ama ikustera joaten ginen.

Ama ikusteko bidaia oso luzea egiten zait, eta batzutan mareatzen naiz, beste batzutan lotan noa, baina aita ezin du lorik egin ze gidatu behar du, behin lo gelditu zen gidatzen ari zen bitartean eta istripu bat izan genuen, ez genuen izan zauririk. Baina asteburu horretan ez genuen ama ikusi eta pena asko eman zidan.

Ez dut askotan ikusten ama, batzutan baino ez, hilabetean behin ikusten dut eta egun horretan pastelak jaten ditugu, jolasten dugu eta oso ondo pasatzen dugu. baina joaten garenean ama ez dakit zergatik negar egiten du, ni ere negar egiten dut batzuetan, ze amarekin oso ondo pasatzen dut baina oso gutxitan ikusten dut.

Mikel ere, anaia, denbora asko daramat ikusi gabe. Egun batetan gizon batzuk sartu ziren gure etxera bere bila baina ez zegoen, eta ordutik ez dut ikusi, Aitari galdetu nion eta negarrez esan zidan Mikel ere ama bezala lanera joan behar izan zela, eta laster ikusiko genuela berriro, baina ez dakit, ze negar asko egiten zuen!

Ba hori da dena Olentzero, aitari entzuten diot jende asko dagoela lanik gabe eta oso gaizki pasatzen ari direla, baina gustatuko litzaidake, Mikel eta Ama lanik gabe egotea eta laster egotea hemen gurekin, hori da eskatu nahi dizudan guztia. Laster amarekin eta Mikelekin jolasten egotea etxean, Gaztainak jaten egotea. Eta gabonetako afari hauetan gurekin egotea, baita nire urtebetetzean ere, ez ahaztu Urtarrilaren 13an dela! Eta aitak esan dit opari bezala Bilbora joango garela, han jende ugari ikusiko dugula, pres dagoen jende ugari, baina egia esan ez dakit zertarako prest, hori ez baitit oso argi utzi…

Muxu handi bat Olentzero, espero dut nire oparia ekartzea.

Ah! Ahaztu aurretik! Baloi bat ere ekarri ahal baldin badidazu eskertuko nizuke, baina badakit igual asko eskatzea dela.

 

Oier Azkarraga

 

Entzun
Kataluniako hauteskundeetako tertulia: Asier Etxenike, Txema Ramirez de la Piscina eta Maria Colera

Kataluniako hauteskundeetako tertulia: Asier Etxenike, Txema Ramirez de la Piscina eta Maria Colera

Kataluniako hauteskundeen biharamunean, emaitzak eta kanpaina aztertzeko tertulian izan dira Maria Colera Herrialde Katalanetan bizi den itzultzailea, Asier Etxenike soziologoa eta Txema Ramirez de la Piscina EHUko komunikazio irakaslea. 155 artikuluaren menpeko hauteskundeak izan dira, Espainiak mekanismo guztiak aktibatuta zituen eta, hala ere, bloke independentistak lortu du gehiengoa Kataluniako Parlamentean. Emaitzez, kanpainaz eta etorkizunaz mintzatu gara adituekin.

Entzun
“Ate aurreko begiradak” -Mikel Ayllon-

“Ate aurreko begiradak” -Mikel Ayllon-

Labrit ez da etxera itzuli. Etxeko txirrina jo zuen azkena ez zen bera izan. Egun hartan, atearen beste aldean, goiko bizilaguna zegoen, gatz pixka bat ote geneukan galdezka. Bai, bai, gatz pixka bat. Ni ere sinetsita nengoen horiek filmetako gauzak zirela, baina ez, han zegoen bera, amantala bat jantzita, kristalezko pote txiki bat niregana luzatuta, prestatzen ariko zen dilistak sutan abandonatuta, emaztearen zain, beharbada, lanetik noiz etxeratuko, harekin bazkaldu eta eguneko miseriak elkarri kontatzeko.

Edo, agian, hura guztia nire imajinazioaren fruitu besterik ez zen izan. Akaso, ateko txirrina jo ziguna eta oin-zatarraren gainean zutik zegoena, Abdul zen, guretzat jolasleku den itsaso zabal bat txalupa narras batean igaro ondoren, atez ate eskean ibiltzen dena, hortzez betetako irribarre zabal batekin.

Edo ez. Ateko txirrina zapaldu zuena, igual, Amazonen erositako liburu bat zekarren mezularia izango zen, solairuz ekibokatuta, beheko bizilaguna izaten baita Durangoko azokara behin ere joaten ez dena, baina ehunka liburu erosten dituena multinazional zakar horretan, eta denak irakurtzeko, gainera.

Edo, beharbada, ni naiz ekibokatuta dagoena, eta txirrina jo eta jo zebilena Telmoren lagun astun hori zen, izena ere akorduan ez dudana, baina lau urtean behin etxean agertzen zaiguna, beti aitzakia berarekin, ez duela bertso txapelketako finala ikusteko sarrerarik lortu eta ea ahal duen gurekin eseri sofan, finala telebistan ikusi eta olatua egiteko, berak ere sentitu nahi duela hitzez esplikatu ezin den zera hori, hitzez esplika ezin daitezkeen gauzak baleude bezala, eta euskal olatuaren parte izan nahi duela berak ere bai.

Baina, igual, uste nuena baino zoroago nago eta dena izan zen nire imajinazioaren eragin huts. Izan zitekeen inork ez jotzea etxeko txirrinik. Beharbada, nire buruak asmatu zuen gure goiko bizilaguna eta haren sukaldean erretzen ari ziren dilista gatzgabeak, nire imajinazioan soilik lekua zeukan emazte baten esperoan. Abdul ere, akaso, nik asmatuko nuen, igual sekula ez zelako kostalderaino bizirik iritsi, eta itsasoko olatuetan jostari zeuden ume batzuk aurkituko zutelako haren gorpu puztua, noragabe eta hotz. Amazonen mezularia ere nire asmazioen fruitu izango zen, gure beheko bizilaguna hutsik egin gabe autoa hartu eta urtero joaten baita Durangora, erromesaldian, eta besapeak bete liburu itzultzen baita, handiak, txikiak, gorriak, urdinak, horiak, orri asko eta gutxikoak, baina denak eder-ederrak apalategian. Eta Telmoren lagun jasanezina ere, baliteke, nire buruak irudikatutakoa izatea, ez baita sekula etorri gure atera, beti lortzen baitu, lau urtean behin, bertso txapelketako finala ikusteko sarrera, are bera delako beti lehenengo olatua abiarazten duena, bidaiarik luzeenak ere beti hasten direlako pauso txiki batekin, eta behin honaino etorrita, bidaiak ezin duelako izan txikia eta itsusia, eta beti izan behar duelako handia eta zoragarria.

-Labrit ez da inoiz itzuliko -bota dit Telmok, nire buru barruan filmatzen ari nintzen pelikula ikusi ahal izango balu bezala. -Eta nik ere alde egingo dut halako batean, zure irudimenak ipuinak asmatzeari uzten dionean behingoz.

 

Mikel Ayllon

 

Entzun

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.

ACEPTAR
Aviso de cookies